Ο ΚΑΝΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΑΓ. ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΓΡΑΙΚΟΥ, Βλ. Σαββίδη

          Ἔχω τήν ὑψηλήν τιμήν  τῆς  συγγραφῆς τοῦ Εἰσαγωγικοῦ Σημειώματος  τῆς  τύποις ἐκδόσεως εἰς τήν ἑλληνικήν γλῶσσαν τοῦ Παρακλητικοῦ  Κανόνος  εἰς  τό  Ἅγιον Πνεῦμα, ποιηθέντος μέν ὑπό  τοῦ  ἐν  Ἁγίοις  Πατρός  ἡμῶν Μαξίμου  τοῦ Γραικοῦ, τοῦ Φωτιστοῦ τῶν Ρώσων, τοῦ  ἐξ Ἄρτης  καταγομένου  καί  ἐν τῇ ἐν Ἄθῳ Ἱερᾷ Μεγίστῃ Μονῇ Βατοπεδίου  ἀσκηθέντος, ἐν  τῇ  Λαύρᾳ  δέ  τῆς  Ἁγίας Τριάδος - ἁγ. Σεργίου, Σεργκίεβ Ποσάντ Μόσχας, ὁσιακῶς  τελειωθέντος, ἐν  ἔτει 1556, εἰς τήν ἐν χρήσει δέ ἀρχαιοελληνικήν  ὑμνογραφικήν γλῶσσαν μετενεχθέντος  ὑπό  τοῦ  Καθηγητοῦ κ. Ἀντωνίου  Μάρκου.

Σύντομος Βίος  τοῦ  ἁγ. Μαξίμου[1]

Ὁ ἅγ. Μάξιμος ἀποτελεῖ μίαν τῶν μεγαλυτέρων προσωπικοτήτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ διαχρονικῶς, κορυφαῖα δέ μορφή τοῦ τε Ἑλληνισμοῦ  καί  τῆς Ρωσικῆς  ἐθνικῆς  καί  ἐκκλησιαστικῆς  Ἱστορίας  κατά  τόν  16^ον αἰ. Λόγιος μοναχός  εἰς  τήν  πλήρη  σημασίαν  τοῦ  ὅρου, σπουδάσας ἱκανῶς εἰς Ἰταλίαν, Πνευματοφόρος  δι’ ἀσκήσεως σωματικῆς  τε  καί πνευματικῆς  εἰς  τόν  ἁγιοτόκον  καί ἁγιοδίδακτον Ἄθωνα, προεκρίθη ὑπό τοῦ τε Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου  πρός  ἱκανοποίησιν  τοῦ  αἰτήματος  τοῦ  Μεγάλου  Ἡγεμόνος  τῆς  Μόσχας Βασιλείου Γ’, αἰτήσαντος τήν  ἀποστολήν προσώπου ἱκανοῦ ὅπως ἀναλάβῃ τήν μετάφρασιν καί διόρθωσιν τῶν Ρωσικῶν ἐκκλησιαστικῶν βιβλίων.

Ὁ κατά  κόσμον Μιχαήλ ἦτο γόνος τῆς ἀρχοντικῆς Βυζαντινῆς  οἰκογενείας Τριβώλη, καταγωμένης ἀπό τήν Λακωνίαν (ὁ Ἅγιος ὑπέγραφε ὡς Μάξιμος ὁ Γραικός, ὁ Λακεδαιμόνιος), συγγενούς  τοῦ  Αὐτοκρατορικοῦ  Οἴκου  τῶν  Παλαιολόγων. Ἡ οἰκογένεια ἀνῆκε εἰς τήν χορείαν τῶν λογίων οἱ  ὁποῖοι  ἐσυνόδευσαν τόν Δεσπότην  Θωμᾶν Παλαιολόγον, κατά  τήν  ἔξοδόν  του  ἀπό  τόν Μυστρᾶν, πρό τῆς ἁλώσεώς  του ὑπό τῶν Ὀθωμανῶν.

Ἐγεννήθη  εἰς  Ἄρταν  πρό  τοῦ  ἔτους  1470, ὑπό γονέων εὐσεβῶν, τοῦ Μανουήλ καί τῆς Εἰρήνης. Ἡ οἰκονομική  εὐχέρεια  τῆς  οἰκογενείας του, τοῦ  ἐπέτρεψε  νά  σπουδάσῃ, ἀρχικῶς εἰς Κέρκυραν (πλησίον τοῦ λογίου θείου του Δημητρίου Τριβώλη  καί  τοῦ ἐπιφανούς Διδασκάλου Ἰωάννου Μόσχου) καί ἐν συνεχείᾳ εἰς Ἰταλίαν. Εἰς Φλωρεντίαν (1489), εἶχεν διδασκάλους ἐπιφανεῖς  Ἕλληνας  καί  ἄλλους  λογίους, ὡς  τόν βιβλιοθηκάριον  τοῦ Λαυρεντίου  τῶν  Μεδίκων  καί  Πατέρα  τῆς  Γαλλικῆς  Ἀναγεννήσεως Ἰανόν/ Ἰωάννην  Λάσκαρην (1445 – 1535), τόν Πολιτσιάνο  Σκιπίωνα, κ.ἄ., ἤκουσε δέ  τά ὑπέρ  τῆς  ἐσωτερικῆς  μεταρρυθμίσεως  τῆς  Ρωμαιοκαθολικῆς  Ἐκκλησίας κηρύγματα  τοῦ Δομηνικανοῦ Ἡγουμένου Ἱερωνύμου Σαβαναρόλα (1452 – 1498), βασανισθέντος  δημόσιᾳ  καί καέντος τελικῶς ὡς αἱρετικοῦ (1498), εἰς  τήν  Πλατείαν della Signoria τῆς Φλωρεντίας!  Τό  ἔτος  1495 μετέβη  εἰς Μπολόνιαν, ὅπου  συνεδέθη  μετά  τοῦ  Οὐμανιστοῦ  καί  Ἑλληνιστοῦ λογίου Ἀντωνίου Οὐρτσέο Κόντρο  καί  τό  1496  εἰς  Βενετίαν, ὅπου  συνεδέθη  μετά  τοῦ Κρητός  λογίου  Μάρκου  Μουσούρου  καί  ἐνετάχθη  εἰς  τήν Καρτουσιανήν  (O. Cart.) Μονήν  τοῦ  ἁγ. Μάρκου (τῆς  ὁποίας  οἱ  μοναχοί  ἐτήρουν αὐστηράν  σιωπήν), μέ  σκοπόν  τήν  μελέτην  τῆς  ἐκεῖσε  λαμπρᾶς  βιβλιοθήκης. Εἰς Ἰταλίαν ὁ Μιχαήλ ἐσπούδασε Ἱστορίαν, Φιλολογίαν, Φιλοσοφίαν καί Θεολογίαν  καί  ἔγινε κάτοχος τῆς ἀρχαῖας Ἑλληνικῆς, τῆς ΛΑτινικῆς, τῆς Γαλλικῆς  καί τῆς  Ἰταλικῆς γλώσσης. Τέλος  τό  1505, εἰς τήν  ὥριμον  ἡλικίαν  τῶν  35  ἐτῶν,   ἦλθεν  εἰς  Ἅγιον  Ὄρος  καί  ἐνετάγη  εἰς  τήν  Ἱεράν  Μονήν  Βατοπεδίου.

Ὁ  μ. Μάξιμος  ἠσκήθη  ἐπί  δεκαετίαν  εἰς  Ἄθωνα, ὅπου  ἐσπούδασεν τήν  Ὀρθόδοξον Πατερικήν  Παράδοσιν, τήν  νοεράν προσευχήν  καί  τόν  κοινοβιακόν  Μοναχισμόν. Κατά  τήν  ἐποχήν αὐτήν ἐφησύχαζε  εἰς  τήν  Μονήν Βατοπεδίου,  ὁ  ἐν  ἐξορίᾳ   Πατριάρχης  ΚΠόλεως  ἅγ. Νήφων (1486 – 1489, 1497 – 1498), τοῦ  ὁποίου  ἡ  ἐπιρροή  ἐπί  τοῦ  μ. Μαξίμου  ὑπῆρξε  καθοριστική. Τήν περίοδον αὐτήν συνέθεσε τόν περίφημον Παρακλητικόν  του Κανόνα  εἰς τόν Τίμιον Πρόδρομον, καθώς  καί  ἄλλες Ἀκολουθίες, ἔγραψε δέ  καί Βίους  Ἁγίων.

Ἡ προσωπικότης  του ἀνεδείχθη ὅτε  ὁ  Μέγας  Ἡγεμών  τῆς  Μόσχας  Βασίλειος  Γ’ Ἰβάνοβιτς ἐζήτησε  ἀπό τόν  Πατριάρχην  ΚΠόλεως Θεόληπτον Α’ (1513 – 1522), ἀφ’ ἑνός  μέν τήν  εὐλογίαν  διά  τήν  διόρθωσιν  τῶν  λανθασμένων  μεταφράσεων  τῶν  Ρωσικῶν  ἐκκλησιαστικῶν  βιβλίων, ἀφ’ ἑτέρου  δέ  τήν  ἀποστολήν  διά  τόν  σκοπόν  αὐτόν  τοῦ  περιφήμου  μεταφραστοῦ  μ. Σάββα  τοῦ  Βατοπεδινοῦ. Ἡ  ἀδυναμία τοῦ  μ.  Σάββα  νά  ἀνταποκριθεῖ  εἰς τήν  ἀποστολή  αὐτήν,  ὡδήγησε   εἰς τήν  ὑπόδειξη  ὑπό τῆς  Μονῆς  Βατοπεδίου  τοῦ  μ.  Μαξίμου, τήν  ὁποία  ἐνέκρινε  ὁ  Πατριάρχης.

                Ἡ  Ἁγιορειτική  ἀντιπροσωπεία  ἀνεχώρησε  διά  τήν  Ρωσία  μέσῳ  ΚΠόλεως  τόν Ἰούλιον  τοῦ  1516  καί  ἔφθασε  εἰς  Μόσχαν  τήν  Ἄνοιξην  τοῦ  1518  (εἰς τήν  ΚΠολην  ὁ  Πατριάρχης  πρόσθεσε   εἰς τήν  ἀντιπροσωπείαν  τόν  Μητροπολίτην  Ζιχνῶν  Γρηγόριον  καί  τόν  Διάκονον  Διονύσιον). Ἡ  ὑποδοχή  τῆς  ἀντιπροσωπείας  εἰς τήν  Μόσχαν  ὑπῆρξεν  ἐντυπωσιακή. Ὁ  Μεγ. Ἡγεμών  Βασίλειος  καί  ὁ  Μητροπολίτης  Ρωσίας  Βαρλαάμ  τήν ὑπεδέχθησαν μέ  μεγάλας  τιμάς  καί  τῆς  παραχώρησαν  εἰς  διαμονήν  τήν  Μονήν  Τσουντώφ. 

Ἡ παρουσία  τοῦ  ἁγ. Μαξίμου  εἰς τήν Ρωσίαν (1518 – 1556), συνέπεσε μέ  τήν βασιλείαν  τοῦ Μεγ. Ἡγεμόνος Βασιλείου Γ’ Ἰβάνοβιτς, (υἱοῦ τοῦ Μεγάλου Ἡγεμόνος Ἰβάν Γ’ τοῦ Μεγάλου [1462 – 1505] καί τῆς Βυζαντινῆς Πριγκιπίσσης Ζωῆς –Σοφίας ἀνεψιᾶς τοῦ τελευταίου Αὐτοκράτορος Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, βασιλεύσαντος μεταξύ τῶν ἐτῶν 1505 καί 1533)  καί  τοῦ  υἱοῦ του Τσάρου Ἰβάν Δ’ τοῦ  Τρομεροῦ (1533 – 1584)  καί  τήν  ἀρχιερατεία  τῶν Μητροπολιτῶν Ρωσίας Βαρλαάμ (1511 – 1521), Δανιήλ (1521 – 1539), ἁγ. Ἰωάσαφ (1539 – 1542)  καί  ἁγ. Μακαρίου (1542 -1563).

            Ὁ  μ.  Μάξιμος  ἠσχολήθη  ἀρχικῶς  μέ  τήν  μετάφρασιν  τοῦ  Ψαλτηρίου  καί  εἰς τήν    συνέχειαν  μέ  τήν  μετάφρασιν  τῶν  Πράξεων, τῶν  Κανόνων  τῶν  Οἰκουμενικῶν  καί  Τοπικῶν  Συνόδων  ἐκ τοῦ  Συντάγματος  Ματθαίου  τοῦ Βλάσταρη, ὁμιλιῶν  τοῦ  Ἱεροῦ  Χρυσοστόμου, ἁγιολογικῶν  ἔργων  τοῦ ἁγ. Συμεών  τοῦ  Μεταφραστοῦ, κ.ἄ., καθώς  καί  μέ  τήν  διόρθωσιν  λειτουργικῶν  κειμένων. Αἱ  μεταφράσεις  ἐσυνοδεύοντο  ἀπό  τόν  ἀντίστοιχον  σχολιασμόν  Ἑλλήνων  Πατέρων.

            Ὅταν  ἡ  μετάφρασις  τοῦ  Ψαλτηρίου  ὁλοκληρώθηκε, ὁ  Ἡγεμών  Βασίλειος  ἐπέτρεψε  εἰς τήν  συνοδείαν  τοῦ  μ.  Μαξίμου  νά  ἐπιστρέψῃ  εἰς  Ἅγιον  Ὄρος,  τόν  ἴδιον  ὅμως  ἐκράτησε  εἰς  Μόσχαν,  διά  νά  συνεχίσῃ  τό  ἔργον  του.  Ἡ  παραμονή  αὐτή  ὁδήγησε  τόν  Ἕλληνα  μοναχόν  εἰς  σύγκρουσιν  μετά τοῦ   νοσηροῦ  ἐκκλησιαστικοῦ  κατεστημένου  τῆς  Ρωσίας  καί  κυρίως  μέ  τό  μοναστικόν  ρεῦμα  τῶν  Κατόχων  ἤ  Ἰωσηφιτῶν,  τοῦ  ὁποίου  ὁ  ἐκπρόσωπος  Μητροπολίτης  Ρωσίας  Δανιήλ  ἐξελίχθη  εἰς  μεγάλον  ἐχθρόν  καί  διώκτην  τοῦ  μ. Μαξίμου.  Αἰτία  τῆς  ἐχθρότητας  ἦσαν:  Ἡ  ἀρνητική  στάσις  τοῦ  μ. Μαξίμου  ἔναντι τῆς  ἀποπομπῆς  ὑπό τοῦ  Ἡγεμόνος  τῆς  συζύγου  του  (μέ  τό  αἰτιολογικόν  τῆς  μή  τεκνογονίας)·  ἡ  κριτική  τῆς  τυπολατρείας  Κλήρου  καί  λαοῦ, εἰς  βάρος  τῆς  οὐσίας  τῆς  Πίστεως·  καί  ἡ  ἀντίδρασις  αὐτοῦ κατά  τοῦ  πλουτισμοῦ  τῶν  Κατόχων  καί τῶν  μονῶν  των, εἰς  βάρος  τῆς  πνευματικῆς  ζωῆς  καί  τῆς  οὐσίας  τοῦ  Μοναχισμοῦ.

 

Ἀκτήμονες  καί Κάτοχοι.

                Ἐπιβάλλεται  εἰς  τό  σημεῖον  αὐτό  ἡ  δι’ ὀλίγων  παρουσίασις  τοῦ  θέματος  τῶν  Ἀκτη-μόνων  καί  Κατόχων, διότι ὁ  ἅγ. Μάξιμος  ὡς  γνήσιος  Ὀρθόδοξος  μοναχός  καί  δή  Ἁγιορείτης  πρέσβευε  τάς  ἀπόψεις  τῶν  Ἀκτημόνων, μέ  ἀποτέλεσμα  νά  διωχθῇ ὑπό  τῶν  κατεχόντων  τήν  ἐκκλησιαστικήν  διοίκησιν Κατόχων.

Κατά  τήν  περίοδον  τῆς Μοσχοβίτικης Τσαροκρατίας,  διεμορφώθησαν  τά  δύο  γνωστά  ρεύματα  τοῦ  Ρωσικοῦ  Μοναχισμοῦ, οἱ  Κάτοχοι  καί  οἱ  Ἀκτήμονες.

                Ἀρχικῶς  τό  Ρωσικόν  μοναχικόν  ἰδεῶδες  ἐξεφράζετο    ὑπό  τοῦ ὅσ. Κυρίλλου  τῆς  Λευκῆς  Λίμνης  (+ 1429)  καί  ὑπό τοῦ  συνεχιστοῦ  του  ὅσ.  Διονυσίου  τοῦ  Γκλουσέτσκ  (+ 1437) καί  συνίστατο   εἰς τήν  πνευματικήν  ἐργασίαν,  μέ  τήν  ταυτόχρονον  εὐποιΐαν  καί  θεραπείαν  τῶν  ἀναγκῶν  τῶν  ἀνθρώπων. Τήν  πρακτικήν  αὐτήν  ἐτήρουν  κυρίως  αἱ  Μοναί  τῆς  Θηβαΐδος  τοῦ  Βορρᾶ.  Εἰς τήν  συνέχειαν,  μέ  τήν  εἴσοδον  εἰς τάς  Μονάς  πολλῶν  μοναχῶν  καί  μοναζουσῶν  εὐγενοῦς  καταγωγῆς  καί  τήν  ἵδρυσιν  Ἡγεμονικῶν  Μονῶν, ἐπεκράτησε  τό  πνεῦμα  τῆς  ἀποκτήσεως  περιουσίας  ὑπό τῶν Μονῶν, μέ  τήν  δικαιολογίαν τῆς στηρίξεως  τοῦ  φιλανθρωπικοῦ  ἔργου  τῆς  Ἐκκλησίας.  Κύριοι  ἐκφρασταί  τοῦ  πνεύματος  αὐτοῦ  ἦσαν  ὁ  ὅσ.  Παφνούτιος  τοῦ  Μπορόβσκ  (+ 1447)  καί  ὁ  ὅσ. Ἰωσήφ  τοῦ  Βολοκολάμσκ  (+ 1515).

Οἱ  ὀπαδοί  τοῦ  δευτέρου  αὐτοῦ  ρεύματος  ὀνομάσθησαν  Κάτοχοι  καί  αἱ  Μοναί  τους  εὐρίσκοντο  κυρίως  εἰς τήν   Μόσχαν  καί  τήν  περιφέρειάν  της. Οἱ  Κάτοχοι  ἔδιδαν  ἔμφασιν   εἰς τήν  ἑνότητα  τῆς  Ἐκκλησίας  καί  τοῦ  Ἔθνους  καί  δι' αὐτό  ἐστήριζαν  τήν  "ἐλέῳ  Θεοῦ"  ἀπολυταρχίαν  τῶν  Μεγ. Ἡγεμόνων  - Τσάρων (μέρος  αὐτῆς  τῆς  ἀπολυταρχίας  ἦταν  καί  τό  δικαί-ωμα  τοῦ  Μονάρχου  νά  ἐπεμβαίνῃ   εἰς τά  ἐσωτερικά  τῆς  Ἐκκλησίας). Ἐπειδή, ὅπως  πίστευαν,  ἡ  ἑνότητα  ἐκινδύνευε  ἀπό  τήν  "ἄλλην  γνώμη", ὑπεστήριζαν  τόν  διωγμόν  τῶν  αἱρετικῶν! Ἔτσι, ἀντιγράφωντες  τήν  Ἱεράν  Ἐξέτασιν[2]  τῶν  Παπικῶν, ἀντιμετώπισαν  τούς  αἱρετικούς  μέ  διωγμούς, βασανιστήρια  καί  τόν  διά  πυρᾶς  θάνατον! 

                Ἦσαν  καλοί  διοικηταί  καί  κατεῖχον  πλουσίας  μονάς - παρά  τήν καταδίκην  τοῦ  μοναστηριακοῦ  πλούτου  ὑπό τοῦ  Μητροπ. Ρωσίας  Κυπριανοῦ  (+ 1406)  καί  ὑπό τῆς  Συνόδου  τοῦ  1503 - ὑποστηρίζοντας,  ὅτι  ἡ  περιουσία  εἰς τήν  Ἐκκλησίαν  καί  τάς  μονάς  εἶναι  ἀπαραίτητος, διά  τήν  ἐπιτέλεσιν  τοῦ  ποιμαντικοῦ  καί  κοινωνικοῦ  των  ἔργου. Οἱ σπουδαιότεροι  ἐκπρόσωποι  τῶν  Κατόχων  κατά  τόν  15^ον   καί  16^ον   αἰ.  ἐκτός  ἀπό  τόν  ὅσ. Ἰωσήφ  Ἡγούμενον  τοῦ  Βολοκολάμσκ  (1439 - 1515), ἦσαν ὁ  Μητροπολίτης  Ρωσίας  Δανιήλ  (1521 - 1539)  καί  ὁ  Ἀρχιεπίσκοπος  Νόβγκοροντ  Γεννάδιος  (+ 1505). 

Ἀπό  ἀντίδρασιν  πρός  τούς  Κατόχους ἐδημιουργήθη  τό  μοναχικόν  ρεῦμα  τῶν  Ἀκτημόνων, οἱ  ὁποῖοι  ἐκήρυττον  τήν  νηπτικήν  ἐργασίαν  καί  τήν  ἀκτημοσύνην. Οἱ  Ἀκτήμονες  ἦσαν  λόγιοι  καί  μυστικισταί    φιλελεύθερων  ἀντιλήψεων.  Ἐδέχοντο, ὅτι  οἱ  μοναχοί  ἔπρεπε  νά  ἐξαρτῶνται  ἀπό  τήν  προσωπικήν  των  ἐργασίαν, διά  νά  διατηροῦν  τήν  πνευματικήν  των  ἀνεξαρτησίαν.  Ἄν  οἱ  περιστάσεις  τό ἐπέβαλον, δέν  ἐδίσταζαν  νά  ἐλέγξουν  ἀκόμη  καί  τόν  Μονάρχην, ὅταν  παρεβίαζε  τάς  ἀρχάς  τῆς  Χριστιανικῆς  Πίστεως. Καταδίκαζαν  ἀκόμη  τόν  διωγμόν  τῶν  αἱρετικῶν.  Οἱ  σπουδαιότεροι  ἐκπρόσωποι  τῶν  Ἀκτημόνων  ὑπῆρξαν  οἱ  Ὅσιοι Νεῖλος  τῆς  Σόρας  (1433 - 1508), Μακάριος  τοῦ  Κολυαζίν  (+ 1483), Ἀλέξανδρος  τοῦ Σβίρ  (+ 1533), Κορνήλιος  τοῦ  Κόμελ  (+ 1537), Δανιήλ  τοῦ  Περεγιασλάβλ (+ 1540), Ἀντώνιος  τοῦ  Σίγια  (+ 1556), Νεῖλος  τοῦ  Στολμπένσκ  (+1554)  καί Νίκανδρος  τοῦ  Πσκώφ  (+ 1581)  καί  ὁ  Πρίγκιπος  Βασσιανός  Πατρίκιεφ[3]  (+ 1532), μέ  τόν  ὁποῖο  συνεδέθη  ὁ  Φωτιστής  τῶν  Ρώσων  ὅσ. Μάξιμος  ὁ  Γραικός, ὁ  ὁποῖος  ἐδέχετο τάς  ἀπόψεις  τῶν  Ἀκτημόνων. 

Ἡ  συνύπαρξις  τῶν  δύο  ρευμάτων  διεκόπη, ὅταν  ὁ  Μεγ. Ἡγεμόνας  Βασίλειος  Γ' ἀπεφάσισε  νά  διαζευχθῇ  τήν  σύζυγόν  του  ὡς ἄτεκνον καί  νά  νυμφευθῇ  ἄλλην. Ὁ  Μητροπολίτης  Βαρλαάμ  (1511 - 1521),  προσκείμενος   εἰς τούς  Ἀκτήμονας, ἠρνήθη  νά  εὐλογήσῃ αὐτόν  τόν  γάμον. Οἱ  Κάτοχοι  ἀντιθέτως  διακήρυξαν, ὅτι  τό  μέλλον  τοῦ  Ἔθνους  εἶναι  μεγαλυτέρα  ὑπόθεσις  ἀπό  τήν  τύχην  μιᾶς  γυναικός!  Τό  ἀποτέλεσμα  ἦτο  ὁ  Βαρλαάμ  νά  ἐκθρονισθῇ  καί  εἰς τήν  θέσιν  του  ἐτοποθετήθη  ὁ  Κατοχικός Δανιήλ  (1521 - 1539), ὁ  ὁποῖος  τό  1522 ηὐλόγησε  τούς  γάμους  τοῦ  Βασιλείου  Γ' μετά τῆς  Λιθουανῆς  Πριγκιπίσσης  Ἑλένης  Glinskaia. Καρπός  αὐτοῦ  τοῦ  γάμου  ἦτο  ὁ  Ἰβάν  Δ' ὁ  Τρομερός.[4]

Αἱ  διώξεις  τοῦ  ἁγ. Μαξίμου.

Ὡς προελέχθη, ἡ  ἀρνητική  στάσις  τοῦ  μ. Μαξίμου  ἔναντι τῆς  ἀποπομπῆς  ὑπό τοῦ  Ἡγεμόνος  τῆς  συζύγου  του  (μέ  τό  αἰτιολογικόν  τῆς  μή  τεκνογονίας),  ἡ  κριτική  τῆς  τυπολατρείας  Κλήρου  καί  λαοῦ, εἰς  βάρος  τῆς  οὐσίας  τῆς  Πίστεως  καί  ἡ  ἀντίδρασις  αὐτοῦ κατά  τοῦ  πλουτισμοῦ  τῶν  Κατόχων  καί τῶν  μονῶν  των, εἰς  βάρος  τῆς  πνευματικῆς  ζωῆς  καί  τῆς  οὐσίας  τοῦ  Μοναχισμοῦ, ἔφερεν  αὐτόν  εἰς  σύγκρουσιν  μετά  τοῦ  Ρωσικοῦ  ἐκκλησιαστικοῦ κατεστημένου, τοῦ  ὁποίου  κύριος  ἐκφραστής  ἦτο  ὁ  Μητροπ. Ρωσίας Δανιήλ.

Ὁ  μ.  Μάξιμος  ἀρχικῶς  ἐσυκοφαντήθη ὡς  διατηρῶν ἐπαφάς  μετά  τοῦ  Τούρκου  Πρέσβεως  ἐν  Μόσχᾳ  καί  ὡς  συνωμοτῶν  κατά  τοῦ  Ἡγεμόνος, ὡς  μή  διακείμενος  θετικῶς  εἰς  τό  θέμα  τῆς  διοικητικῆς  ἀνεξαρτησίας  τῆς  Ρωσικῆς  Ἐκκλησίας  ἐκ  τῆς  Μητρός  Ἐκκλησίας  τῆς  ΚΠόλεως,  ὅτι  εἶχε  εἰσαγάγει  ἐσφαλμένας  μεταφράσεις  εἰς τά  ἱερά  βιβλία, ὅτι  εἶχε  ὑποπέσει  εἰς  αἱρέσεις, κ.ἄ.  Τό  1525  Σύνοδος ὑπό  τήν  προεδρίαν  τοῦ  Μητροπ. Δανιήλ καταδίκασε  τόν  Ἕλληνα  μοναχόν  εἰς ἰσόβιον  κάθειρξιν  εἰς τήν  Μονήν  Βολοκολάμσκ  καί  εἰς  ἐπίσης  ἰσόβιον  στέρησιν  τῆς  Θείας  Κοινωνίας! 

                Εἰς τήν  Μονήν  Βολοκολάμσκ  ὁ  μ.  Μάξιμος  "ἐτηρεῖτο  ἐγκάθειρκτος  ἐν  δεσμοῖς  καί  ἐθανατοῦτο  διά  τοῦ  ψύχους, τοῦ  καπνοῦ  καί  τῆς  πείνης"![5]  

                Τό  1531  τό  θέμα  τοῦ  μ.  Μαξίμου  ἀπησχόλησε  νέαν  Σύνοδον, ἀλλά  ὁ  Ὅσιος  κατεδικάσθη  καί  πάλιν, μετεφέρθη  ὅμως  εἰς τήν   Μονήν  Ὄτροτσυ  τῆς  Ἐπισκοπῆς  Τβέρ, ὅπου  ἀρχιεράτευε  ὁ  μετριοπαθής  Ἰωσηφίτης  ἐπ. Ἀκάκιος.  Ὁ  Ἀκάκιος, ὅπως  σημειώνει  ὁ  Βλ. Φειδᾶς, "ἐφήρμοσε  τήν  συνοδικήν  ποινήν  μέ  μετριοπάθειαν, διότι  ἐξετίμησε  τήν  προσωπικότητα, τήν  μόρφωσιν  καί  τήν  καρτερίαν  εἰς  τά  δεινά  τοῦ  Ἁγιορείτου  Μοναχοῦ. Περιώρισε  τόν  χρόνον  ἐπιβολῆς  τῶν  σιδηρῶν  δεσμῶν, ἀπηγόρευσε  τήν  ἐφαρμογή  σκληρῶν  βασανιστηρίων  ὑπό  τῶν  φρουρῶν  μοναχῶν, ἐπέτρεψε  τήν  παροχήν  βιβλίων  καί  γραφικῆς  ὕλης, διηυκόλυνε  τήν  ἀλληλογραφίαν  μέ  τούς  φίλους  του  καί  τόν  ἐπεσκέπτετο  τακτικῶς  διά  νά  συζητήση  διάφορα  θεολογικά  καί  ἐκκλησιαστικά  ζητήματα"[6]         Ὁ  μ.  Μάξιμος  ἔμεινε  εἰς τήν  Μονήν  Ὄτροτσυ  20  ἔτη  (1531 - 1551).  Μεταξύ  ἄλλων  ἔγραψε  τότε  τήν  "Ὁμολογίαν  τῆς  Ὀρθοδόξου  Πίστεως",  ἀπολογητικούς  λόγους  διά  τήν  διόρθωσιν  τῶν  λειτουργικῶν  βιβλίων,  ἑρμηνευτικάς  πραγματείας, ἐπιστολάς  ἐπί διαφόρων  ἐκκλησιαστικῶν  ζητημάτων, κ.ἄ. 

                Ὅταν  ἀνῆλθε  εἰς τόν Ρωσικόν  Θρόνον  ὁ  Ἰωάννης  Δ' ὁ  Τρομερός  καί  ἐκθρονίστηκε  ὁ  Δανιήλ, οἱ  διάδοχοί  του  Μητροπ. Ρωσίας  ἅγ. Ἰωάσαφ  (1539 - 1542)  καί  ἅγ. Μακάριος  (1542 - 1563),  δέν  ἦσαν  τῶν  ἀπόψεων  τῶν  Κατόχων  (ὁ  Ἰωάσαφ  κατά  τήν  ἐνθρόνισίν  του ἀνεφέρθη  μέτ’  εὐγνωμοσύνης  εἰς τό  Πατριαρχεῖον  ΚΠόλεως  καί  ὁ  Μακάριος   ἐπέτρεψε   εἰς τόν  μ.  Μάξιμον  τήν  κοινωνίαν  τῶν  Ἀχράντων  Μυστηρίων). Τότε  ὁ  Μάξιμος  ἐζήτησε  ἀπό  τόν  Τσάρον  νά  τοῦ  ἐπιτραπῇ  ἡ  ἐπιστροφή  του  εἰς τήν  μονήν  τῆς  μετανοίας  του, χωρίς  ὅμως  ἀποτέλεσμα, ὁπότε ἠναγκάσθη νά  ἀπευθυνθεῇ  εἰς τό  Πατριαρχεῖον.  Διά  τό  θέμα  αὐτό  ἀπευθύνθησαν   εἰς τόν  Τσάρον  ὁ  Πατριάρχης  ΚΠόλεως  Διονύσιος  Β' (ἐκ  μέρους  καί  τοῦ  Ἱεροσολύμων  Γερμανοῦ),  ὁ  Ἀλεξανδρείας  Ἰωακείμ  ὁ  Πάνυ  καί  ἡ  Μονή  Βατοπεδίου, μέ   ἀποτέλεσμα  νά  ἀπελευθερωθῇ  μέν  ὁ  Μάξιμος, ἀλλά  νά  μήν  τοῦ  ἐπιτρεπῇ  ἡ  ἔξοδος  ἀπό  τήν  Ρωσίαν. 

                Εἶναι  χαρκτηριστικόν τό  κείμενον  τῆς  ἐπιστολῆς  τοῦ  Πατριάρχου  Ἰωακείμ  πρός  τόν  Ἰωάννην  Δ’. «Ὑψηλότατε, ἐκλαμπρότατε  καί  ἀξιοτιμότατε  Κύριε  καί  υἱέ  τῆς  μετριοτητάς  μας  Ἰβάν  Βασίλιεβιτς, Μεγάλε  Ρῆγα  τῆς  Μεγάλης  Ρωσίας  (γράφει) …Θέλω  νά  κάνω  μία  μικρή  παράκληση  στή  βασιλεία  σου  καί  παρακαλῶ  νά  μέ  ἀκούσεις  μέ  εὐμένεια. Στό  βασίλειό  σου  βρίσκεται  ἕνας  μοναχός ἀπό  τό  Ἅγιο  Ὄρος  Ἄθω, δάσκαλος  τῆς  Ὀρθοδόξου  Πίστεως, πού  ὀνομάζεται  Μάξιμος. Αὐτός  μέ  τήν  ἐνέργεια  τοῦ διαβόλου  καί  ἀπό  συκοφαντίες  κακῶν  ἀνθρώπων, ἔπεσε  σέ  φοβερή  δυσμένεια  τῆς  Μεγαλειότητάς  σου, γι’ αὐτό  καταδικάσθηκε  σέ  εἰρκτή  καί  ἄλυτα  δεσμά  καί  ἔτσι  δέν  μπορεῖ  καθόλου  νά  κινηθεῖ  καί  νά  διδάσκει  τόν  θεῖο  λόγο, σύμφωνα  μέ  τήν  δωρέα  πού  ἔλαβε  ἀπό  τόν  Θεό. Γι’αὐτόν  πληροφορηθήκαμε  ἀπό  πολλούς  καί  ἀξιόλογους  ἀνθρώπους  τῆς  Ρωσίας  καί  ἀπό  τό  Ἅγιο  Ὄρος  λάβαμε  γράμματα  γι’ αὐτόν, ὅτι  συλλήφθηκε  ἄδικα  ἀπό  τήν  ἐξουσία  σου…

                Δέν φέρονται  ἔτσι  Ὀρθόδοξοι  Χριστιανοί  σέ  πτωχό  καί  μάλιστα  μοναχό, πολύ  λιγώτερο  δέ  Ἡγεμόνες  πού  ἔχουν  ἀξιωθεῖ  μέ  μεγάλη  κατανόηση  καί  ἔχουν  κατασταθεῖ  ἀπό  τόν  Θεό  σάν  δίκαιοι  κριτές…

                Γι’ αὐτό  παρακαλοῦμε  τήν  Μεγαλειότητά  σου, μόλις  λάβει  τήν  ἐπιστολή  αὐτή, νά  δώσει  τήν  ἐλευθερία  στόν  περί  οὗ  μοναχό  τοῦ  Ἁγίου  Ὄρους  Μάξιμο, νά  πάει  ὅπου  θέλει  καί  μάλιστα  στόν  τόπο  τῆς  κουρᾶς  του, τό  Ἅγιο  Ὄρος».[7]

Ὁ Ἅγιος ἔμεινε συνολικῶς εἰς τήν φυλακήν 23 ἔτη. Κάποτε ἐνεφανίσθη εἰς αὐτόν Ἄγγελος Κυρίου  και  τοῦ  συνέστησε ὑπομονήν. «Ὑπομονή, Γέροντα – τοῦ εἶπε – μέ  αὐτά  τά  πρόσκαιρα βάσανα, θάλυτρωθῇς ἀπό τά αἰώνια».

Τά  τελευταῖα  ἔτη  τῆς  ζωῆς  του  ὁ  Μάρτυς Μοναχός  διῆλθε  εἰς τήν  Λαύραν  τῆς  Ἁγίας  Τριάδος  - ἁγ.  Σεργίου,  τιμώμενος ὑφ’ ὅλων.  Περί αὐτόν  ἐδημιουργήθη  ἕνας  κύκλος  πνευματικῶν  ἀνθρώπων  (ὁ  πρ. Μητροπολίτης  Ἰωάσαφ,  ὁ  μοναχός  Νεῖλος    Κουρλιάτεφ - πρ.  Πρίγκιψ - ὁ Πρίγκιψ  Ἀνδρέας  Κούρμπσκυ, κ.ἄ.), πολεμίων  τῶν  Κατοχικῶν  ἀπόψεων. 

                Ὁ  ὅσ.  Μάξιμος  ἐκοιμήθη εἰρηνικῶς  τήν  21^ην   Ἰανουαρίου  1556.  Ἐνεταφιάσθη πλησίον τοῦ Παρεκκλησίου  τοῦ  Ἁγίου Πνεύματος. Πρῶτος  βιογράφος  του  ὑπῆρξεν  ὁ  Πρίγκιπας  Κούρμπσκυ, ὁ  ὁποῖος  τόν  χαρακτηρίζει  Ὁμολογητήν.  Αἱ  ἀπόψεις  του  διά τήν ἐν γένει  ἐκκλησιαστικήν  ζωήν,  προκάλεσαν  πνευματική,  ἀφύπνισιν  καί  ἀναγέννησιν  εἰς τήν  Ρωσικήν  Ἐκκλησίαν,  κάτι  τό ὁποῖον  ἐμφαίνεται  σαφῶς  εἰς τάς  ἀποφάσεις  τῆς  Συνόδου  τῶν  Ἑκατό  Κεφαλαίων  (1551). 

                Ὁ  μακάριος  Μάξιμος  ἐτιμήθη  ὡς  Ἅγιος    ἀπό  τόν  Ὀρθόδοξον  Ρωσικόν  λαόν, ἤδη ἀπό τῆς  κοιμήσεώς  του,  μέ  τήν  ἁγιογράφησιν  εἰκόνων  του, τήν  σύνταξιν  Ἀκολουθιῶν πρός  τιμήν  του  καί  τήν  καταγραφήν  θαυμάτων  του. Τό 1812 ὁ Μητροπ. Μόσχας Πλάτων ἀνήγειρε ἐπί τοῦ τάφου του παρεκκλήσιο, τό  ὁποῖο  συνεπλήρωσε  τό 1833 ὁ  Ἡγούμενος  τῆς  Λαύρας  ἀρχιμ. Ἀντώνιος.

Κατά  τόν  ἑορτασμόν  τῆς  Χιλιετηρίδος  τῆς  Ρωσικῆς  Ὀρθοδοξίας  (1988),  ἡ  ἁγιότητά  του  διεκηρύχθη  Συνοδικῶς  ὑπό  τοῦ  Πατριαρχείου  Μόσχας. Τά τίμια Λείψανά του ἀνεκομίσθησαν τόν Ἰούλιον  τοῦ  1996, ὑπό  τοῦ  Πατριάρχου Μόσχας Ἀλεξίου Β’  καί  ἔκτοτε φυλάσσονται  εἰς  τήν  Λαύραν τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ἐξ αὐτῶν ἀποτμήματα  ἐδόθησαν  εἰς  τήν  Ἱεράν Μητρόπολιν Ἄρτης (τήν 21^ην Ἰουλίου 1997  τά παρέλαβε ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἄρτης κ. Ἰγνάτιος Δ’) καί  εἰς  τήν  Ἱεράν  Μονήν  Βατοπεδίου.

Ἡ  μνήμη  του  τιμᾶται  τήν  21^ην Ἰανουαρίου.

Περί τοῦ  ἁγ. Μαξίμου ἔγραψαν διαπρεπεῖς Ἕλληνες  συγγραφεῖς, ὅπως  ὁ Γρηγόριος Παπαμιχαήλ («Μάξιμος ὁ  Ἕλλην», 1913· «Μάξιμος ὁ Γραικός, ὁ πρῶτος Φωτιστής τῶν Ρώσων», 1951), ὁ  Παναγιώτης Κανελλόπουλος (εἰς τήν Ἱστορίαν  τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πνεύματος)  καί  ὁ  Κων. Σαρδελῆς («Μάξιμος ὁ Γραικός», μυθιστορηματική βιογραφία).  

 

Ὁ Κανών εἰς τό  Ἅγιον Πνεῦμα  εἰς τήν σημερινήν του μορφήν.

Ὁ Κανών πρός τό Ἅγιον Πνεῦμα  ἐγράφη ἀρχικῶς ὑπό  τοῦ  ἁγ. Μαξίμου, ἐνῶ αὐτός  ἐκρατεῖτο  εἰς  τήν Μονήν Βολοκολάμσκ, κάτω  ἀπό  πολύ  αὐστηράς συνθήκας, μέ  κάρβουνον  εἰς  τόν  τοῖχον  τοῦ  κελλίου  του! Ἀργότερον, μετά  τήν  ἀπελευθέρωσίν  του  καί  ἐνῶ  εἶχεν  ἐκμάθει  τήν Ρωσικήν γλῶσσαν, συνέγραψε  τήν  Ρωσικήν  του  μορφήν, τήν  ὁποίαν καί  ἐπέδωσε  εἰς  τούς  ἀδελφούς  τῆς  Λαύρας  τῆς  Ἁγίας  Τριάδος.[8]

Ἡ μεταφορά τοῦ Κανόνος  εἰς  τήν ἀρχαιοελληνικήν ὑμνογραφικήν γλῶσσαν  ὑπό  τοῦ  ἀγαπητοῦ συναδέλφου, Καθηγητοῦ κ. Ἀντωνίου Μάρκου, ἐγένετο τῇ αἰτήσει  τοῦ  ἐν Ἄρτῃ Αἰδ/του Πρωτοπρεσβυτέρου π. Δημητρίου Ἀθανασίου, Καθηγητοῦ Χημικοῦ, καί τῆς ἀξιοσεβάστου Πρεσβυτέρας αὐτοῦ Χαρούλας, Καθηγητρίας Φιλολόγου.

Προλογίζων   ἐν  ἔτει  2012  τήν  τύποις  ἔκδοσιν  τῆς  μεταπτυχιακῆς  ἐργασίας  τοῦ  Παν/τοῦ π. Θωμᾶ Ἀνδρέου, Ἀρχιμανδρίτου  τοῦ Οἰκουμενικοῦ  Θρόνου  καί  Ἱεροκήρυκος  τῆς  Ἱερᾶς Μητροπόλεως  Ἐλευθερουπόλεως, περί  τῶν  ἐν  Βουλγαρίᾳ  Νεομαρτύρων,[9] εἶχον γράψει, ὅτι «ὁ  ἀγαπητός  συνάδελφος  δέν  προσφέρει  εἰς  ἡμᾶς  τροφήν  πνευματικήν  τοιαύτης  ἀξίας  διά  πρώτην φοράν».[10]

Τό  ὑπό παρουσίασιν νέον ἔργον τοῦ  ἀγαπητοῦ συναδέλφου, ἐδικαίωσεν πλήρως τάς προσδοκίας μας. Πρόκειται περί  ἔργου μεγάλου, διότι  ἐπέτυχεν  εἰς  τήν  προσπάθειαν  τῆς  μετα-φορᾶς  τοῦ  ἀσκητικοῦ πνεύματος, τοῦ μοναχικοῦ ἤθους, τοῦ  γλαφυροῦ ὕφους  καί  τῆς  θεολογικῆς  σκέψεως  τοῦ  πρώτου  ποιητοῦ  του ἁγ. Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ. Μάλιστα ὁ Κανών, ἀποτελούμενος  εἰς  τήν  νέαν  του  μορφήν ἀπό  δύο  νέους  Κανόνας, ἀναδυκνείει τόν μεγάλον βαθμόν δυσκολίας τοῦ ἐγχειρήματος.

Τό  ὑμνογραφικόν  ἔργον  τοῦ  συναδέλφου Ἁγιολόγου  καί Ὑμνογράφου, διακρίνεται  γενικῶς διά τήν  κομψότητα  τοῦ  ποιητικοῦ  λόγου, τήν πυκνότητα  τῶν νοημάτων, τήν εὑρηματικότητα  τῶν  ἰδεῶν  καί  τήν  ἐν  συντομίᾳ περιεκτικότητα (ἡ ὁποία εἶναι τό κύριον – κατά  τήν γνώμην μου – χαρακτηριστικόν  του).

Τά φιλολογικά  στοιχεῖα  εἰς τό  ὅλον ἔργον  (προσφωνήσεις εὐλαβείας,[11] μεταφορικά σχήματα,[12] παρομοιώσεις, ποιητικά ἐπίθετα, εἰκόνες,[13] ἀποστροφές, ἀντιθέσεις, κ.λ.π.) εἶναι  ἐμφανέστατα  καί πυκνά. Κατά τήν μεταφοράν  τοῦ Κανόνος  τοῦ  ἁγ. Μαξίμου εἰς  τούς  δύο  νέους  Κανόνας, ὁ νέος Ὑμνογράφος  ἐπέτυχεν τόν  σεβασμόν  εἰς  τό  ὅλον  πνεῦμα  τοῦ  ἁγίου  Ποιητοῦ.

Ὁ  Κανών  ἀναδεικνύει  συνεχῶς (πέραν τῶν ἐπισημάνσεων τοῦ θεολογικοῦ σχολιασμοῦ τοῦ π. Δημητρίου), τό  ταπεινόν φρόνημα  τοῦ  ἁγ. Μαξίμου, εἰς τό ὁποῖον ἐπιτραπείτω μοι νά ἐπιμείνω, παραθέτων χαρακτηριστικά ἀποσπάσματα τροπαρίων.

Ὁ Ἅγιος ὁμολογεῖ, ὅτι:

Εὐρίσκεται  εἰς ἀπύθμενον βάθος παραλογισμοῦ καί ἀπροσεξίας (Ἱλάσθητι,…τῷ παραλογισμῷ  καί  ἀπροσεξίας κειμένῳ εἰς βάθος ἀπύθμενον… α5).

Ὁ λογισμός  του  εἶναι  ἐσκοτισμένος  καί ἔτσι ὁ  ἴδιος εὐρίσκεται  εἰς  δύνην (Ἐσκότισμαι δεινῶν λογισμῶν ἀνομίας, ὅθεν  καί οἰκτρόν πτῶμα κεῖμαι ἐν δύνῃ…α4). Διά  τοῦτο  δέεται τοῦ Θεοῦ «…καταστόλισον νοῦν τῷ πάθει αἰχμαλώτῳ…» γ2· Οἶμοι  τῷ  ἀθλίῳ, τόν  νοῦν κατειλημμένῳ συγχύ-σεως δεινῆς  καί  πίπτοντι παντοίοις  κακοῖς… στ5).

Ἡ ψυχή του εἶναι γεμάτη βεβήλων παθῶν (Γέμων  τῆς σαρκός  παθῶν τῶν βεβηλούντων ψυχήν τήν  ἐμήν…γ3), ἐσπιλωμένη καί ἐφθαρμένη  (…καθαίρουσα ψυχήν δισαριθμήτου σπιλώσεως… δ6· …τήν φθαρεῖσαν πάθεσι  καί  παναθλίαν  ψυχήν  μου… θ7), ἔτσι  εἶναι  νεκρά  καί  ἀναδύει ὀσμήν  ἀποσυνθέσεως (…ψυχήν ὄζουσαν, …πάθεσι μιαροῖς  νενεκρωμένην…γ6) καί ὁμοιάζει  μέ  ἔρημον γῆν (…ψυχῇ τῇ  ἐμοί δέ, ὡς  γῇ  ἐρημωτάτῃ… η3).

Οἱ  ὀφθαλμοί  τῆς  ψυχῆς  του εἶναι ἐσκοτισμένοι, λόγῳ  τῆς «ἐν ἀνομίαις» μακρύνσεώς  του  ἀπό  τόν  Θεόν (Αὐγασθῆναι τῆς ψυχῆς τά ὄμματα αἰτοῦμαι, ὅτι  διέφθειρα Σοῦ μακρυνθέντος  ἐν  ἀνομίαις…γ5).

Ἡ σάρκα του ταλαιπωρεῖται  ἀπό  ἐνθυμήσεις  ἁμαρτιῶν  καί  σκέψεις  ἀθλιότητος (…φόβῳ  καθήλωσον  σαρκός  μου  τῆς  ἀθλίας, διανοήματα  ἄθλια  καί  ἐνθυμήσεις… δ3· Ἐμπαθεῖς  λογισμούς  καί  σαρκός  μου ἀνόμους  κινήσεις… ζ7).

Ὡς μακράν εὐρισκόμενος ἀπό  τοῦ  Κυρίου εἶναι  ἀπολύτως δυχτυχής (…Κυρίου μακρυν-θέντος τάλαινος  ἐμοῦ, τῷ σκοτασμῶ τῆς πλάνης… δ7) καί βιώνει αἰσχροτάτη καταστροφή (…κἀμοῦ  ἐκαθάρισον καρδίαν ἀνόμων λογισμῶν διώσεως  αἰσχίστης… η1).

Εἶναι  δεσμώτης  καί ἁλυσοφόρος (Ὁ  σκότει  δεσμούμενος ἁμαρτημάτων,…τοῦ βάρους τε τῶν ἁλύσεών μου, ἐλέει Σου κούφισόν με… ε2).

Εἶναι  παραβάτης  τῶν  ἐντολῶν  τοῦ  Θεοῦ  καί  δι’ αὐτό βιώνει  κλονισμόν ψυχῆς (…διά  παντός τοῦ δούλου Σου ψυχήν τήν κλονουμένην, ἐπί τῶν  θείων  ἐντολῶν  τυγχάνω  παραβάτης… ε6).

Ἔχει νικηθεῖ ἀπό τά  σαρκικά  πάθη  καί δι’ αὐτό  ἔχει  κατακριμνησθῇ εἰς  ἐσχάτην ἄβυσσον, ἐπειδή παρέβη τούς πρός Χριστόν ὄρκους τοῦ Ἁγίου Βαπτίσματος  καί  τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος (Νενίκημαι τοῖς πάθεσι τῆς  σαρκός,…βεβυθισμένος ἐνυπάρχων τε ἐσχάτῃ  ἀββύσῳ… στ1· …τῷ πτώσει φοβερᾷ κειμένῳ  καί βιοῦντι, ὄρκους  πρός  Αὐτόν ἀφρόνως  παραβάντα…στ6).

Τελικά ὁμολογεῖ, ὅτι εἶναι ὁ πάντων τῶν ἀνθρώπων πλέον φιλάμαρτος (…τόν φιλάμαρτον ὑπέρ πάντας ἀνθρώπους… η7), ὅτι ἔχει ὑπερβεῖ εἰς τήν ἀνομίαν τήν Πόρνην καί τόν Ἠσαΰ (…τήν Πόρνην ὑπερβάντα  καί  Ἠσαΰ  ἀνομίᾳ… η6) καί  ὅτι ἡ  καρδία  του  ἔχει πορωθεῖ (Ἐλέησον, Σώτερ, ἐμήν καρδίαν, λίθου  ἀρραγούς σιδήρου τε σκληροτέραν… ζ2). Ἔτσι καταφεύγει  πρός  τόν Κύριον ὡς ὁ ἐλάχιστος  τῶν  δούλων  Του (…ὁ δοῦλος  Σου, ὁ  σποδός  ἐνυπάρχων, φόβῳ κείμενος τῶν πάντων ὑποκάτω… θ2) καί  δέεται ὅπως εἰσακουσθῇ ἡ δέησίς του (Ἴδε  δούλου Σου πένητος  δέησιν… θ8)  καί ὡραϊσθῇ τῆς ψυχῆς του ἡ κακία (Ὠράϊσον ψυχῆς  τῆς  ἐμῆς  τήν  κακίαν… θ6), διά τῆς ἀπαλλαγῆς  της  ἀπό  παντός  βεβήλου ἔργου (…δεόμενος  βεβήλου  ἔργου ἀπαλλαγῆναι… ζ4).

Διατηρῶ τήν ἐλπίδα, ὅτι διά τῆς παρούσης ὑμνογραφικῆς ἐργασίας, ἀφ’ἑνός μέν θά δύνανται εὐχερῶς οἱ φιλακόλουθοι πιστοί  νά  προσφεύγουν ἱκετευτικῶς  καί παρακλητικῶς  πρός  τό  Πανάγιον Πνεῦμα  καί  διά  πρεσβειῶν  τοῦ  ἁγίου  αὐτοῦ  Ποιητοῦ, ὁσ. Μαξίμου  τοῦ  Γραικοῦ, νά λαμβάνουν  τά  πρός  ψυχικήν των σωτηρίαν ἀναγκαῖα, ἀφ’ ἑτέρου δέ  θά  διαδοθῇ ἔτι πλέον  ἡ  μνήμη  τοῦ  Ἱεροῦ  Μαξίμου, τοῦ «νέου τῶν Ἀποστόλων τοῦ χοροῦ ἀστέρος» καί  «ἁπάντων Ὀρθοδόξων ὁδηγοῦ, πατρός τε καί διδασκάλου» (κατά τό νέον αὐτοῦ Ἀπολυτίκιον), τοῦ ὄντος «ὀλβίου Μαξίμου» (κατά τό Θεοτοκίον τοῦ Ἀπολυτικίου), πρός δόξαν  τοῦ  ἐν  Ἁγίοις θαυμαστοῦ  Θεοῦ  ἡμῶν.

 

Μετ’ἀναστασίμου χαιρετισμοῦ πρός πάντας,

Βλάσιος Σαββίδης, Ὁμότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου.

            Θεσσαλονίκη, Ἅγιον Πάσχα 2014.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

---

[1] Ἐπιλογή  Βιβλιογραφίας:

   R. Ridolfi, "Vita  di  Girolamo", 1939. 

   Γρηγ. Παπαμιχαήλ, "Μάξιμος  ὁ  Γραικός, ὁ  πρῶτος  Φωτιστής  τῶν  Ρώσων", 1951.

   Γρηγ. Παπαμιχαήλ, «Ἡ  ἀνθελληνική  μονορθοδοξία  τῶν  Ρώσων  τοῦ  ΙΕ’ αἰ.  καί  ὁ  Μάξιμος  ὁ  Γραικός», 1947.

   Βλασίου  Φειδᾶ, «Μάξιμος  ὁ  Γραικός». Θ.Η.Ε. τ. 8^ος, σελ. 627 - 632.

   Nina  Sinicena, “Μάξιμος  ὁ  Γραικός  καί  ἡ  Ρωσία», 1977.

   Πρωτ. Εὐαγγέλου  Ματζουνέα, "Ὁ  ἅγ. Μάξιμος ὁ  Γραικός...", Ἐφημερίδα  "Ἐκκλησιαστική  Ἀλήθεια", φ. 16/7, 16/10, 1/11  καί  1/12. 1988).   

   Ἱ. Μ. Γρηγορίου  Ἁγίου  Ὄρους, "Ὁ ἅγ. Μάξιμος  ὁ Γραικός...", 1991.

   Ἀντ. Μάρκου, «Ὁ ἅγ. Μάξιμος ὁ Γραικός»· «Ρωσική Πολιτική  καί Ἐκκλησιαστική Ἡγεσία», 2008. 

 

[2] Ἡ  Ἱερά  Ἐξέτασις  ἐδημιουργήθη  τό  1227 – 1231  ὑπό τοῦ  Πάπα  Γρηγόριο  Θ’,  ἠσκήθη  κυρίως  ἀπό  τούς  Δομηνικανούς  μοναχούς  καί κατηργήθη  μόλις  τό  1834. Βλ. Διονυσίου  Νίκα, «Ἱερά  Ἐξέταση – Τό  ὄνειδος  τοῦ  Εὐρωπαϊκοῦ  Πολιτι-σμοῦ»· Περιοδικόν  «Ἱστορικά  Θέματα», φ. 68/Δεκ. 2007, σελ. 40 – 51.

[3] H. Dewey - M. Matejic, "Ἡ  φιλολογική  κληρονομιά  τοῦ  Βασσιανοῦ  Patrikiev"· "Slavic  and  East  European  History", 1966, σελ. 140  - 152).

[4] Ἐπιλογή  Βιβλιογραφίας  περί  τοῦ Μοναχισμοῦ τῆς Μοσχοβίτικης Τσαροκρατίας:

  Ἀρχιμ. Ἡλία  Μαστρογιαννοπούλου, "Ἅγιοι  τῆς  Ρωσίας", 1973.

"Ἅγιοι  τῆς  Ρωσίας"·  ἔκδοσις  ΤΗΝΟΣ, 1973.

  Ἀνωνύμου  (εἰς τήν  Ρωσικήν),  "Βίοι Ρώσων  Ἁγίων",  1977. 

  Ἀρχιμ. Χαρ. Βασιλοπούλου,  "Ὁ Μοναχισμός καί  τά Ρωσικά  Μοναστήρια", 1980.

"Ἡ  Θηβαϊδα  τοῦ  Βορρᾶ", μετάφρασις - ἔκδοσις Π. Μπότση, 1981.

  Τοῦ  ἰδίου, "Τό  Γεροντικό  τοῦ  Βορρᾶ", 2001.

  Ἀντ. Μάρκου, «Τό Ρωσικό Ἁγιολόγιο», 2005.

 

 

 

[5]  Βλασίου Φειδᾶ, «Ἐκκλησιαστική Ἱστορία τῆς Ρωσίας», σελ.  221. 

[6]  Αὐτ. σελ. 223 - 224. 

[7] Χρυσοστόμου  Παπαδοπούλου, Μητροπ. Καρθαγένης, «Τό  Πατριαρχεῖο  Ἀλεξανδρείας  καί  πάσης  Ἀφρικῆς  στό  χρόνο - Ἀπό  τόν  ἅγ.  Μάρκο  στή  γ’ Χιλιετία», 2000, σελ. 148 – 150.

 

[8] Τά λοιπά περί τῆς  Ρωσικῆς  μορφῆς  τοῦ  Κανόνος, ἀνεπτύχθησαν προηγουμένως ὑπό  τοῦ Πρωτ. Δημ. Ἀθανασίου.

[9] Ἀρχιμανδρίτου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου Θωμᾶ Ἀνδρέου, «Οἱ  Νεομάρτυρες  τῆς  Βουλγαρίας», 2012.

[10] Αὐτ. σελ. 19.

[11] «Οἱ προσφωνήσεις συνιστοῦν βασική  ὑφολογική πτυχή τῆς Βυζαντινῆς ρητορικῆς  καί  ἀξιοποιοῦνται τόσο στή σύνεθση τῶν ὕμνων, ὅσο καί στή σύνθεση τῶν ἐπιστολῶν» (ἀρχιμ. Χερουβείμ Ἀποστόλου αὐτ. σελ. 119). Βλ. γενικά  M. Grunbart, “Former der  Anrele im Byzantinischen Brief vom. 6 bis    zum 12 Jahrundert”, 2005.

[12] «Ἡ μεταφορά ὡς σχῆμα λόγου ἀξιοποιεῖται πληθωρικά στήν Ὑμνογραφία» (ἀρχιμ. Χερουβείμ Ἀποστόλου αὐτ. σελ. 121).

[13] Οἱ εἰκόνες/ἠχητικές ἐντυπώσεις ἀποτελοῦν κύριο χαρακτηριστικό/συστατικό τῆς Ὑμνογραφίας. Κατά τόν Κ. Μητσάκη (αὐτ. σελ. 41), περιλαμβάνουν τήν παρήχηση, παρωνομασία, λογοπαικτική παρωνομασία καί ὁμοιοτέλευτο.

ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΕΣ, ἡ δόξα τῆς Ἐκκλησίας μας, Φωτίου Κόντογλου

          Τὸ νὰ μιλᾷ κανένας σήμερα καὶ νὰ γράφει γιὰ κάποια πράγματα τῆς θρησκείας, ὁ πολὺς κόσμος τὸ νομίζει γιὰ ἀνοησία. Καὶ ἀκόμα μεγαλύτερη ἀνοησία ἔχει τὴν ἰδέα πὼς εἶναι τὸ νὰ γράφει γιὰ τοὺς ἅγιους Μάρτυρες, καὶ μάλιστα γιὰ κείνους ποὺ μαρτυρήσανε κατὰ τὰ νεότερα χρόνια ποὺ βασιλεύανε οἱ Τοῦρκοι ἀπάνω στὴ Χριστιανοσύνη, ἐπειδὴς ὁ λίγος καιρὸς ποὺ μᾶς χωρίζει ἀπ᾿ αὐτοὺς κάνει ὥστε νὰ τοὺς νιώθουμε πολὺ κοντά μας, ἀνθρώπους σὰν κ᾿ ἐμᾶς, ἐνῷ τοὺς ἀρχαίους Μάρτυρες τοὺς βλέπουμε μέσα ἀπὸ τοὺς αἰῶνες ποὺ περάσανε ἀπὸ τότε ποὺ μαρτυρήσανε καὶ στὴ φαντασία μας παρουσιάζονται εὐκολότερά με τὸν φωτοστέφανο τοῦ Ἁγίου.
          Κανένας λαὸς δὲν ἔχυσε τόσο αἷμα γιὰ τὴν πίστη τοῦ Χριστοῦ, ὅσο ἔχυσε ὁ δικός μας, ἀπὸ καταβολὴ τοῦ Χριστιανισμοῦ ἴσαμε σήμερα. Κι αὐτὸς ὁ ματωμένος ποταμὸς εἶναι μιὰ πορφύρα ποὺ φόρεσε ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας, καὶ ποὺ θά ᾽πρεπε νὰ τὴν ἔχουμε γιὰ τὸ μεγαλύτερο καύχημα, κι ὄχι νὰ τὴν καταφρονοῦμε καὶ νὰ μὴ μιλοῦμε ποτέ γι᾿ αὐτή, καὶ μάλιστα νὰ ντρεπόμαστε νὰ μιλήσουμε γι᾿ αὐτή, σὲ καιρὸ ποὺ δὲ ντρεπόμαστε γιὰ τὶς πιὸ ντροπιασμένες καὶ σιχαμερὲς παραλυσίες ποὺ κάνουνε οἱ ἄνθρωποι στὸν ἀδιάντροπο καιρό μας.
          Ἐμεῖς οἱ σημερινοὶ πονηρεμένοι ἄνθρωποι, φροντίζουμε μονάχα γιὰ τὴν καλοπέραση τοῦ κορμιοῦ μας, καὶ γιὰ τοῦτο ἡ ψυχή μας ἔχασε τὴν εὐαισθησία της, μ᾿ ὅλα τὰ πνευματικὰ γιατρικὰ ποὺ λέμε πὼς ἔχουμε. Καὶ γι᾿ αὐτὸ περιφρονοῦμε καὶ τοὺς λέμε ἀνόητους ἐκείνους ποὺ δὲν κοιτάζουνε τὸ ὑλικὸ συμφέρο τους, ἀλλὰ κάνουνε κάποιες θυσίες. Κατὰ πολὺ ἀνόητους καὶ μικρόμυαλους θεωροῦμε ἐκείνους ποὺ θυσιάσανε τὴ ζωή τους γιὰ τὴν πίστη τους, ἀφοῦ, κατὰ τὴν ἁμαρτωλὴ κρίση μας, δὲν κοιτάξανε νὰ χαροῦνε τὰ νιάτα τους καὶ ν᾿ ἀπολάψουνε τοῦτον τὸν κόσμο, ποὺ εἶναι χειροπιαστὸς καὶ σίγουρος, ἀλλὰ βασανιστήκανε, φυλακωθήκανε, δαρθήκανε καί, στὸ τέλος, σφαχτήκανε ἢ κρεμαστήκανε, οἱ ἄμυαλοι, γιὰ κάποιους ἴσκιους ποὺ λέγουνται ἀθάνατη ζωὴ καὶ βασιλεία τῶν οὐρανῶν...
          ...Μ᾿ αὐτὰ τὰ λόγια βροντοφωνεῖ πὼς ἡ Ἐκκλησία μας, μὲ τὰ μαρτύρια ποὺ τραβᾷ ἀπὸ αἰῶνες, εἶναι ἡ ἀληθινὴ Ἐκκλησία, ἡ βλογημένη ἀπὸ τὸν Κύριο, κι ὄχι ἡ Δυτική, ἡ καλοπερασμένη ἡ ὑπερήφανη ἀφέντρα, ποὺ ὄχι μονάχα τὸ αἷμα της δὲν ἔχυσε γιὰ τὸν Χριστό, ἀλλὰ ἡ ἴδια ἔκαιγε τοὺς ἀνθρώπους ποὺ δὲν τῆς ἤτανε ὑπάκουοι. Οἱ δικοί μας οἱ Ἅγιοι, ποὺ μαρτυρήσανε στὸν καιρὸ ποὺ εἴμαστε σκλάβοι στοὺς Τούρκους, ἤτανε ταπεινοί, ἁπλοί, λιγομίλητοι, μὲ τὴ φωτιὰ τῆς πίστης στὰ στήθιά τους, ἀπονήρευτοι κι ἀγράμματοι, ἀφοῦ τὸ μόνο ποὺ γνωρίζανε νὰ λένε μπροστὰ στὸν ἀγριεμένο τὸν κριτὴ ἤτανε, «Χριστιανὸς γεννήθηκα καὶ Χριστιανὸς θ᾿ ἀποθάνω!».  Νέοι ἄνθρωποι, παλληκάρια ἀπάνω στ᾿ ἄνθος τῆς νιότης τους, πηγαίνανε προθυμερὰ νὰ παραδοθοῦνε γιὰ τ᾿ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, κι ἀντὶς ἀρραβωνιάσματα σφαζόντανε σὰν τ᾿ ἀρνιὰ ἤ κρεμαζόντανε μὲ τὴ θελιὰ στὸν λαιμό τους καί, γιὰ νὰ τοὺς τυραγνᾶνε περισσότερο οἱ ἄπιστοι, κόβανε τὸν λαιμό τους σιγὰ -σιγὰ μὲ στομωμένα μαχαίρια ἢ τοὺς χωρίζανε μὲ σάπια σχοινιὰ ποὺ κοβόντανε, γιὰ νὰ τοὺς ξανακρεμάσουνε. Καὶ τὰ μόνα ποὺ ξέρανε ἀπὸ τὴ θρησκεία μας οἱ περισσότεροι ἀπ᾿ αὐτοὺς ἤτανε τὰ λόγια τοῦ Χριστοῦ, ποὺ εἶπε: «Ὅποιος μὲ ὁμολογήσει μπροστὰ στοὺς ἀνθρώπους, θὰ τὸν ὁμολογήσω κ᾽ ἐγὼ μπροστὰ στὸν Πατέρα μου, ποὺ εἶναι στὸν οὐρανό, κι ὅποιος μ᾿ ἀρνηθεῖ μπροστὰ στοὺς ἀνθρώπους, θὰ τὸν ἀρνηθῶ κ᾿ ἐγὼ μπροστὰ στὸν Πατέρα μου, ποὺ εἶναι στὸν οὐρανό». Καθὼς καὶ τὰ λόγια τοῦτα, ποὺ εἶπε ὁ Κύριος: «Μὴ φοβηθεῖτε ἀπὸ κείνους ποὺ σκοτώνουνε τὸ σῶμα, μὰ ποὺ δὲν μποροῦνε νὰ σκοτώσουνε τὴν ψυχή», καί: «Ὅποιος χάσει τὴ ζωή του γιὰ τ᾿ ὄνομά μου, αὐτός θὰ ζήσει στὴν αἰώνια ζωή».
          Ὤ! Τί ὕψος καὶ πόση πνευματικὴ εὐπρέπεια εἶχε ἡ φυλή μας, τὸν καιρὸ ποὺ θαρροῦμε ἐμεῖς πὼς ἤτανε ἀγράμματη καὶ βάρβαρη. Ἐμεῖς, οἱ σημερινοί, εἴμαστε βάρβαροι, ποὺ δὲν εἴμαστε σὲ θέση νὰ νιώσουμε ὅσο πρέπει την εὐγένεια καὶ τὸ μεγαλεῖο τῆς θυσίας γιὰ τ᾿ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, ποὺ τὴν προσφέρανε μὲ τὰ κορμιά τους ἐκεῖνοι οἱ λεονταρόψυχοι, ποὺ γι᾿ αὐτοὺς λέγει ὁ Εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης πὼς δὲν γεννηθήκανε ἀπὸ αἵματα, μήτε ἀπὸ θέλημα τῆς σάρκας, μήτε ἀπὸ θέλημα ἀντρός, ἀλλὰ πὼς γεννηθήκανε ἀπὸ τὸν Θεό. Ἡ γενεὰ ἡ δική μας, «ἡ μοιχαλὶς καὶ ἁμαρτωλός», ἂς κάνει τὸν ἔξυπνον ἐκεῖ ποὺ δὲν χωρᾷ καμιὰ ἐξυπνάδα, ἂς περιπαίζει ἐκείνους ποὺ δώσανε τὸ αἷμα τους γιὰ τὴν πίστη τοῦ Χριστοῦ, μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς αἰώνιας ζωῆς. Θὰ ἔρθει μέρα ποὺ θὰ δώσει ἀπολογία καὶ σὲ τοῦτο τὸν κόσμο καὶ στὸν ἄλλον, καὶ τότε θὰ καταλάβει σὲ τί σκοτάδι βρισκότανε...
«Πονεμένη Ρωμιοσύνη», ἐκδ. «Ἀστήρ».

Πρακλητικός Κανών εἰς τό ΑΓΙΟΝ ΠΝΕΥΜΑ, ἁγ. Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ

Βιβλιοπαρουσίαση

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Ἀθανασίου

Πρεσβυτέρας Χαρούλας Τσουλιάη

 

            Ἰδιαίτερες εὐχαριστίες ὀφείλουμε στόν «ἐν Τριάδι  δωρεοδότην Θεόν», πού  μᾶς ἀξίωσε, νά φέρουμε σέ πέρας τήν προσπάθεια ἔκδοσης τοῦ Παρακλητικοῦ Κανόνα στό Πανάγιο Πνεῦμα τοῦ  Ὁσίου Πατρός ἡμῶν Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ, στήν ἑλληνική  ὑμνογραφική γλῶσσα, μέ σκοπό νά συνεχίσουμε τήν προβολή τοῦ ἄγνωστου «ἐν πολλοῖς» ἔργου τοῦ Ἁγίου.

          Ἡ συγκεκριμένη ἔκδοση τοῦ Παρακλητικοῦ Κανόνα στό Πανάγιο Πνεῦμα ἔχει πολύ μεγάλη σημασία καί γιά τούς παρακάτω κυρίως λόγους.

          Α. Εἶναι ὁ μοναδικός Παρακλητικός Κανόνας πρός τό Πανάγιο Πνεῦμα, πού ὑπάρχει στήν Ἐκκλησιαστική Ὑμνογραφία. Ὁ  Ἅγιος Μάξιμος ὁ Γραικός εἶναι ὁ πρῶτος πού συνέθεσε, ὡς μοναχός στή Μονή Βατοπαιδίου, Παρακλητικό Κανόνα στόν Τίμιο Πρόδρομο, ἀλλά καί ὁ   πρῶτος πού συνέθεσε Παρακλητικό Κανόνα στό Πανάγιο Πνεῦμα, ὡς ἔγκλειστος στή Μονή  Βολοκολάμσκ.

         Β. Τό ὑμνογραφικό κείμενο δίνεται γιά πρώτη φορά στό Χριστεπώνυμο πλήρωμα στήν ἑλληνική ὀρθόδοξη ὑμνογραφική γλῶσσα, γιά προσευχητική χρήση, μετά ἀπό 462 χρόνια ἀπό τή σύνθεσή του στή ρωσοσλαβονική.

           «Ὁ Κανών εἰς τό Ἅγιον Πνεῦμα – γραφείς ἀρχικῶς κατά τήν πρώτη φυλάκισί του στήν Μονή Βολοκολάμσκ ὑπό τοῦ ἐγκλείστου Μοναχοῦ Μαξίμου, κάτω ἀπό πολύ αὐστηρές συνθῆκες, μέ κάρβουνο στόν τοῖχο τοῦ κελλίου του στήν ἑλληνική γλῶσσα, μετά τήν ἀπελευθέρωσί του καί τήν ἐν τῷ μεταξύ ἐκμάθησι τῆς Ρωσικῆς γλώσσης, μεταγλωττισθείς στήν Ρωσική του μορφή – εἶναι πρωτότυπος καί περισπούδαστος διά τά ὑψηλά θεολογικά του νοήματα..» (Ἀπό τόν πρόλογο τοῦ Μητροπολίτη  Κυθήρων κ.Σεραφείμ).

          Τό ἔργο εἶναι συλλογικό καί ἡ ἔκδοση ἔγινε «προνοίᾳ, κόποις καί συνδρομῇ», τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Ἀθανασίου, Καθηγητοῦ Χημικοῦ, καί τῆς Πρεσβυτέρας Χαρούλας Τσουλιάη, Καθηγητρίας Φιλολόγου (Ἄρτα 2014).

          Ἡ μετάφραση τοῦ κειμένου ἀπό τή Ρωσοσλαβονική στή νέα ἑλληνική γλῶσσα ἔγινε ἀπό εἰδικό μεταφραστικό κέντρο. Ὁ ἔλεγχος τῆς μετάφρασης ἔγινε ἀπό Ρώσους Ἑλληνιστές Καθηγητές «προνοίᾳ τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κυρήνης κ.κ. Ἀθανασίου», μετά ἀπό παράκλησή μας καί ἡ μετατροπή τοῦ νεοελληνικοῦ κειμένου στήν  Ὀρθόδοξη  ὑμνογραφική γλῶσσα εἶναι ἔργο τοῦ Καθηγητῆ καί Ὑμνογράφου  κ. Ἀντωνίου  Μάρκου, στό πλαίσιο τῶν δραστηριοτήτων τοῦ Κέντρου Ἁγιολογικῶν μελετῶν «Ὅσιος Συμεών ὁ Μεταφραστής».

          Ὁ μουσικολογικός ἔλεγχος τοῦ Κανόνα ἔγινε ἀπό τόν Πρωτοψάλτη καί Μουσικοδιδάσκαλο κ. Γεώργιο Χρονόπουλο καί ἡ φιλολογική ἐπιμέλεια τῶν κειμένων ἔγινε ἀπό τήν Πρεσβυτέρα Χαρούλα Τσουλιάη, Καθηγήτρια Φιλόλογο.

          Ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κυθήρων κ.κ.Σεραφείμ, πού προλογίζει τό βιβλίο σημειώνει:

« …Τόσον ἡ ἐπανασύνθεσις τοῦ ἀρχικοῦ Κανόνος, ὅσον καί ἡ σύνθεσις τοῦ προσφάτου, ἀποτελοῦν πνευματικά ἐπιτεύγματα εἰς δόξαν τοῦ Εὐλογητοῦ Θεοῦ καί τοῦ Προσκυνητοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ ἀποκατάστασις τοῦ Κανόνος τοῦ Ἁγίου μετρικῶς καί τονικῶς, παρά τάς δυσχερείας τοῦ πράγματος, θεωρεῖται λίαν φιλότιμος καί ἐπιτυχής».

         Χαρακτηριστικά τοῦ βιβλίου:

Σχῆμα:	17χ24
Ἀριθμός σελίδων	144
IBSN	978-960-93-6214-6
Ἐκτύπωση	Ἐσωτερικό 4 χρώματα. Ἐξωτερικό 4 χρώματα.
Χαρτί	Σαμουά 120 γραμμαρίων.Ἐξώφυλλο μέ αὐτιά, velvet 350 γραμμαρίων.

Στό βιβλίο ὑπάρχουν καί  οἱ  ἑξῆς εἰκόνες:

1. Ἐμπροσθόφυλλο: Ἡ περίφημη εἰκόνα τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἔργο τοῦ ὁσ. Ἀνδρέου Ρουμπλιώφ (15ος αι.). Μόσχα, Πινακοθήκη Τρετιακώφ.

2. Ὀπισθοφύλλο: Μόσχα, Σερκίγιεβ Ποσάντ, Λαύρα Ἁγίας Τριάδος – ἁγ. Σεργίου  (1345 κ.ε.)· ὁ Ναός τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (1476/77), ὅπου καί ὁ τάφος τοῦ ἁγ. Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ (+  1556).

3. Ὁ Ἅγιος Μάξιμος γράφει μέ κάρβουνο στόν τοῖχο τῆς φυλακῆς τόν Κανόνα στό  Ἅγιο Πνεῦμα. (Ἔργο καί εὐγενική προσφορά τοῦ Ἠπειρώτη  Ἁγιογράφου κ. Κ. Τάμπη).

4. Ἄγγελος μεταλαμβάνει στή φυλακή τόν Ἅγιο Μάξιμο τόν Γραικό. (Ἔργο καί εὐγενική προσφορά τοῦ Ἠπειρώτη Ἁγιογράφου κ. Κ. Τάμπη).

5. Ἄγγελος παρηγορεῖ  στή φυλακή τόν Ἅγιο Μάξιμο τόν Γραικό. (Ἔργο καί εὐγενική  προσφορά τοῦ Ἁγιογράφου κ. Γ. Κόρδη).

6. Ἡ λάρνακα μέ τά λείψανα τοῦ Ἁγ. Μαξίμου στή Ρωσία, ὅπου ὑπάρχει γραμμένο τό Ἀπολυτίκιο τοῦ Ἁγίου στή Ρωσική γλῶσσα.

7. Δύο ακόμα πρωτότυπες Ρωσικές εἰκόνες τοῦ Ἁγίου καί εἰκόνες τῶν μονῶν Volokolamsk καί Otroch.
 

Περιεχόμενα τοῦ βιβλίου.

Τό βιβλίο διαιρεῖται σέ πέντε μέρη, μέ περιεχόμενα ὅπως φαίνονται στή συνέχεια:

ΜΕΡΟΣ  Α.

Περιλαμβάνει:

-Χαιρετισμό τοῦ Μητροπολίτου Κυρήνης κ.κ. Ἀθανασίου, Ἐξάρχου τοῦ Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας στή Μόσχα.

-Πρόλογο  τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κυθήρων κ.κ.Σεραφείμ.

-Εἰσαγωγικό σημείωμα γιά τό βίο, τίς διώξεις καί τό ἔργο τοῦ Αγ.Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ καθώς καί φιλολογικό σχολιασμό τοῦ Κανόνα, τοῦ Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ  Βλασίου Σαββίδη, τοῦ Ca. S. University, τῆς Σχολῆς Ἑλληνικῶν Σπουδῶν, στήν ἕδρα τῆς Κλασσικῆς Φιλολογίας .

-Ἀπόσπασμα τοῦ Κανόνα στή Ρωσοσλαβονική γλῶσσα.

ΜΕΡΟΣ Β.

Περιλαμβάνει τά παρακάτω ἄρθρα τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Ἀθανασίου:

-Σύντομα ἱστορικά στοιχεῖα τοῦ Κανόνα πρός τό Ἅγιο Πνεῦμα τοῦ  Ἁγ.Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ.

-Ὑμνογραφικά χαρακτηριστικά τοῦ Κανόνα.

-Θεολογικό σχολιασμό τοῦ Κανόνα.

-Τήν πνευματική προσωπογραφία τοῦ  Ἁγ. Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ, μέσα ἀπό ἕνα ὑμνογραφικό ποίημα τοῦ Γέροντος Ἰωσήφ τοῦ Βατοπαιδινοῦ.

ΜΕΡΟΣ Γ.

          Περιλαμβάνει τόν Κανόνα στό Παράκλητο Πνεῦμα τοῦ Ἁγ. Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ, ποίημα τοῦ Καθηγητῆ  κ. Ἀντωνίου Μάρκου.

          Στό σχετικό εἰσαγωγικό σημείωμα ὁ Ὑμνογράφος Καθηγητής κ. Ἀντώνιος Μάρκου μεταξύ τῶν ἄλλων σημειώνει καί τά ἑξῆς:

         «Μελετῶντας  τήν νεοελληνική  μετάφραση τοῦ Ρωσικοῦ  κειμένου, διαπιστώσαμε ὅτι ἡ παράθεση ἀπό τόν ἅγ. Μάξιμο τῶν Εἱρμῶν τοῦ  Ἰαμβικοῦ Κανόνος τῆς ἑορτῆς τῆς Πεντηκοστῆς, ποιήματος Ἰωάννου τοῦ Ἀρκλᾶ («Θείῳ καλυφθείς ὁ βραδύγλωσσος γνόφῳ…» κ.λ.π.), σέ ἦχο Τέταρτο, μᾶς ὑποχρέωνε νά  συνθέσουμε  καί  τά  Τροπάρια  βάσει τῶν Εἱρμῶν, ὁπότε  προέκυπτε ἕνας νέος ἰαμβικός Κανόνας, σέ «ἐν πολλοῖς»  ἄγνωστο ὅμως  μέλος  στό  εὐρύ κοινό. Γιά τοῦτο ὁδηγηθήκαμε  στήν  ἀπόφαση  τῆς  συνθέσεως  καί  ἑνός  δευτέρου  Κανόνος, κατά  τό  παγκοίνως  γνωστό μέλος  τοῦ  Μικροῦ  Παρακλητικοῦ  Κανόνος  στήν Ὑπεραγία  Θεοτόκο («Ὑγράν  διοδεύσας…» κ.λ.π.), σέ ἦχο πλάγιο τοῦ Τετάρτου.  Ὁ δεύτερος  αὐτός  Κανόνας παρατέθηκε κατά  Ὠδή, ἀμέσως  μετά  τήν  ἀντίστοιχη  Ὠδή  τοῦ  πρώτου  Κανόνος (ὅπως  συνήθως  συμβαίνει στόν Ὄρθρο, σέ μνῆμες  Ἁγίων ἤ Ἑορτές  πού  τιμῶνται  μέ  δύο  Κανόνες).  Καί  στίς  δύο περιπτώσεις διατηρήθηκε  τό  ὕφος  καί  τό  πνεῦμα  τοῦ  ἁγ. Μαξίμου  καί  καταβλήθηκε  προσπάθεια  νά  χρησιμοποιηθοῦν οἱ  βασικές  λέξεις (ρήματα, ἐπίθετα)  τοῦ Ρωσικοῦ  κειμένου.

          Ὁ Ὁμότιμος Καθηγητής κ.Βλάσιος Σαββίδης σχολιάζοντας τό σχετικό ποίημα γράφει :

        «Τό  ὑπό παρουσίασιν νέον ἔργον τοῦ  ἀγαπητοῦ συναδέλφου, ἐδικαίωσεν πλήρως τάς προσδοκίας μας. Πρόκειται περί  ἔργου μεγάλου, διότι  ἐπέτυχεν  εἰς  τήν  προσπάθειαν  τῆς  μεταφορᾶς  τοῦ  ἀσκητικοῦ πνεύματος, τοῦ μοναχικοῦ ἤθους, τοῦ  γλαφυροῦ ὕφους  καί  τῆς  θεολογικῆς  σκέψεως  τοῦ  πρώτου  ποιητοῦ  του ἁγ. Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ. Μάλιστα ὁ Κανών, ἀποτελούμενος  εἰς  τήν  νέαν  του  μορφήν ἀπό  δύο  νέους  Κανόνας, ἀναδεικνύει τόν μεγάλον βαθμόν δυσκολίας τοῦ ἐγχειρήματος.

          Τό  ὑμνογραφικόν  ἔργον  τοῦ  συναδέλφου Ἁγιολόγου  καί Ὑμνογράφου, διακρίνεται  γενικῶς διά τήν  κομψότητα  τοῦ  ποιητικοῦ  λόγου, τήν πυκνότητα  τῶν νοημάτων, τήν εὑρηματικότητα  τῶν  ἰδεῶν  καί  τήν  ἐν  συντομίᾳ περιεκτικότητα (ἡ ὁποία εἶναι τό κύριον – κατά  τήν γνώμην μου – χαρακτηριστικόν  του).

          Τά φιλολογικά  στοιχεῖα  εἰς τό  ὅλον ἔργον  (προσφωνήσεις εὐλαβείας,  μεταφορικά σχήματα,  παρομοιώσεις, ποιητικά ἐπίθετα, εἰκόνες,  ἀποστροφές, ἀντιθέσεις, κ.λ.π.) εἶναι  ἐμφανέστατα  καί πυκνά. Κατά τήν μεταφοράν  τοῦ Κανόνος  τοῦ  ἁγ. Μαξίμου εἰς  τούς  δύο  νέους  Κανόνας, ὁ νέος Ὑμνογράφος  ἐπέτυχεν τόν  σεβασμόν  εἰς  τό  ὅλον  πνεῦμα  τοῦ  ἁγίου  Ποιητοῦ.»

ΜΕΡΟΣ Δ.

Περιλαμβάνει σχετικό μουσικό παράρτημα τοῦ Πρωτοψάλτου καί Μουσικοδιδασκάλου κ. Γεωργίου Χρονόπουλου.

ΜΕΡΟΣ Ε  (Παράρτημα).

Περιλαμβάνει Χαιρετισμούς στόν  Ἅγιο Μάξιμο τόν Γραικό. Ἔργο καί αὐτό τοῦ Καθηγητῆ  Ἀντωνίου Μάρκου, πού γιά πρώτη φορά δημοσιεύονται!

Ἡ κεντρική διάθεση τοῦ βιβλίου γίνεται: Α. Ἀπό τίς Ἐκδόσεις Σταμούλη. Βιβλιοπωλεῖα: Ἀθήνα: Ἀβέρωφ 2, τ.κ. 10433, τηλ.: 2105238305, fax: 2105238959. Πειραιάς: Καραολή καί Δημητρίου 87, τ.κ. 18534, τηλ.: 2104227504, fax: 2104227577. Email: info@stamoulis.gr Β. Ἀπό τόν π. Δημήτριο Ἀθανασίου. e-mail ἐπικοινωνίας: fdathanasiou@gmail.com TΙΜΗ ΑΝΤΙΤΥΠΟΥ:10 ΕΥΡΩ.

Η ΑΓΙΑ Ε' ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ

           Ιω. Καρδάση, Χημικού- Οικονομολόγου

           Η Ε΄ Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε στην ΚΠολη το 553 (5 Μαΐου – 4 Ιουνίου) από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄, με σκοπό την καταδίκη των λεγομένων "Τριών Καφαλαίων", που ευνοούν τον Νεστοριανισμό, δηλ. του προσώπου και των συγγραμμάτων του Μοψουεστίας Θεόδωρου, των συγγραμμάτων του Κύρου Θεοδώρητου κατά του Αλεξανδρείας Κυρίλλου και της Γ΄ Οικουμενικής και υπέρ του Νεστόριου και της επιστολής του Εδέσσης Ίβα προς Μάρη τον Πέρση. Καταδικάστηκαν επίσης οι κακοδοξίες του Ωριγένη και των Ωριγενιστών, του Δίδυμου Τυφλού και του Ευάγριου Ποντικού.         

          Μετά την Σύνοδο της Χαλκηδόνας (451) η αντίδραση εναντίον της, αλλά και εναντίον του Τόμου του Λέοντα εντάθηκε από τον Αλεξανδρείας Τιμόθεο Αίλουρο, τον Ιεραπόλεως Φιλόξενο και τον Πισιδίας Σεβήρο (Αντιοχείας από το 512), οι οποίοι θεωρούσαν, ότι η διδασκαλία του αγίου Κυρίλλου είχε πληγεί και έπρεπε να αποκατασταθεί χωρίς συμβιβασμό. Ο Αλεξανδρείας Τιμόθεος απέρριψε τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας, ο Ιεραπόλεως Φιλόξενος υπήρξε σφοδρότατος αντίπαλός της, ενώ ο Αντιοχείας Σεβήρος πιο μετριοπαθής.

          Ο Σεβήρος ανέπτυξε ένα τύπο Μονοφυσιτισμού πολύ κοντά στη Χριστολογία του αγίου Κυρίλλου. Απέρριψε, όπως και άλλοι τον όρο της Χαλκηδόνας, ως νεωτερισμό, αλλά ήταν πρόθυμος να αναγνωρίσει τη θεωρητική διάκριση μεταξύ των δυο φύσεων εν Χριστώ. Ο Σεβήρος ειδικά αναγνώριζε τις δύο φύσεις, αλλά έδιδε μεγάλη έμφαση στην ασύγχυτη ένωσή τους και στις συνέπειες της ένωσης, ιδιαίτερα «μιάς ενεργείας» της θέλησης του Χριστού, μια κοινή θεανδρική ενέργεια, μια έκφραση δανεισμένη από τον ψευδο-Διονύσιο. Στο Σεβήρο, ο Χαλκηδόνιος όρος εμφανιζόταν να σημαίνει μια διπλή προσωπικότητα και μια διπλή θέληση, αλλά μολονότι αντιπαθούσε την έκφραση των δυο φύσεων, όπως τέθηκε στην Χαλκηδόνα και όπως είχε διατυπωθεί στον Τόμο, πλησίαζε αρκετά στην Ορθόδοξη θέση. Έτσι, ο Σεβήρος επέμενε πολύ στη θεωρητική διάκριση των δυο φύσεων και στη μονιμότητα των χαρακτηριστικών κάθε μιάς, μετά την ένωση.

          Η Σύνοδος της Χαλκηδόνας είχε δεχτεί ως πλήρες μέλος της τον Κύρου Θεοδώρητο, ο οποίος είχε απομακρυνθεί από την Επισκοπή του και καταδικαστεί από τον Διόσκορο στη Σύνοδο του 449 στην Έφεσο (ληστρική). Επί πλέον, η Σύνοδος αυτή αποκατέστησε τον Ίβα, Επίσκοπο Εδέσσης (435-457), που είχε επίσης καταδικαστεί από τον Διόσκορο στην ίδια Σύνοδο, γιατί είχε αποκηρύξει τη Σύνοδο της Εφέσου του 431 (Γ΄ Οικ.) και τη θεολογία του αγίου Κυρίλλου, μαζί με την Αλεξανδρινή διδασκαλία.

          Λόγω του γεγονότος, ότι ο Θεοδώρητος και ο Ίβας έγιναν δεκτοί από την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο και ο Μοψουεστίας Θεόδωρος αφέθηκε ελεύθερος χωρίς καμιά επίκριση, ο Ρώμης Πάπας Βιγίλιος (στην Ε΄ Οικ.) φοβήθηκε, πως η καταδίκη του μπορούσε να καταστρέψει την αυθεντία της Συνόδου της Χαλκηδόνας. Έτσι η μεγάλη και σοβαρή προσβολή για τους Μονοφυσίτες, σε σχέση με τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας ήταν ότι οι Ίβας και Θεοδώρητος ανακηρύχθηκαν Ορθόδοξοι, ενώ τηρήθηκε σιγή για τον Θεόδωρο.

          Η επίδραση της Συνόδου της Εφέσου (Γ΄ Οικ.) είχε πράγματι παραλύσει τις αποφάσεις της Χαλκηδόνας, αλλ’ ακόμη δεν υπήρχε ελπίδα για την αποτελεσματική παρέμβαση του Μονοφυσιτισμού, στον τύπο που είχε διδαχτεί από τον Κύριλλο, προς επίτευξη κυριαρχίας, εκτός εάν το λιγότερο επιζητείτο να κηρυχθούν επίσημα οι αποφάσεις της Εφέσου (431) άκυρες.

          Γεγονός πάντως είναι, ότι η Σύνοδος της Εφέσου (431) είχε απομακρυνθεί πολύ από τις απόψεις του αγίου Κυρίλλου, ενώ η Σύνοδος της Χαλκηδόνας (451) είχε απομακρυνθεί πολύ από την Αντιοχειανή θεολογική σκέψη.  Η μεταχείριση δυο Οικουμενικών Συνόδων (Γ΄ και Δ΄) από την Ε΄ ως μη κολάσιμων ή ως μηδενικών και άκυρων, θα ήταν κατά την εκτίμηση της περιόδου εκείνης (553) ίσο προς εξίσωση του κλονισμού όλων των θεμελίων της Εκκλησίας. Αμφότερες, συνεπώς, συνέχισαν να δεσμεύουν, αλλ’ επειδή οι δυο αυτές Σύνοδοι εμψυχώνονταν από ένα πολύ διαφορετικό, αν όχι αντίπαλο πνεύμα, η Εκκλησία ήταν δεμένη με αντιτιθέμενες αποφάσεις. Τούτο φάνηκε ιδιαίτερα από το γεγονός ότι οι φίλοι της Συνόδου της Χαλκηδόνας δεν τόλμησαν να αποκηρύξουν τη Ληστρική Σύνοδο της Εφέσου (449), κι’ ακόμη αποκηρύχθηκε ως ασυνεπής προς τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας από το Ενωτικό (του Ζήνωνα), του οποίου η κύρια πρόθεση ήταν να ενισχύσει τη διδασκαλία του αγίου Κυρίλλου. Πάλιν οι Μονοφυσίτες αρνήθηκαν να ικανοποιηθούν, εκτός, κάπως, από τη Σύνοδο της Εφέσου (Γ΄ Οικ.) και το Ενωτικό. Καμία άλλη περίπτωση δεν υπήρχε, επομένως, για την Εκκλησία παρά να δεχτεί όχι μόνο τις δυο Συνόδους (Γ΄ και Δ΄), αλλά και τις συνέπειές τους. 

          Μετά από 100 χρόνια αντιπαλότητας μεταξύ Χαλκηδονίων και Αντιχαλκηδονίων, ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός εξέδωσε διάταγμα, στο οποίο καταδικάζονταν τα συγγράμματα των Μοψουεστίας Θεόδωρου, τα αντικυρίλλεια του Κύρου Θεοδώρητου και μια επιστολή του Εδέσσης Ίβα προς τον Μάρι. Το διάταγμα επικυρώθηκε από την ενδημούσα Σύνοδο της ΚΠολης το 543, υπό τον Πατριάρχη Μηνά. Το διάταγμα προκάλεσε την αγανάκτηση των Χαλκηδονίων, που θεώρησαν ότι εξυπηρετούσε τα συμφέροντα μόνο των Μονοφυσιτών. Ουσιαστικά, η καταδίκη των Τριών Κεφαλαίων (κεφαλών) σημαίνει την αναθεώρηση του Χαλκηδόνιου όρου. Με αυτήν ο Ιουστινιανός κατέστειλε τη Δυτική επίδραση και έφερε το Χαλκηδόνιο Σύμβολο πίσω στον Κύριλλο. Αποκατέστησε έτσι τη δογματική σκέψη των δυο Συνόδων της Εφέσου (431 και 449), χωρίς μεγάλη πολυπραγμοσύνη, με το Σύμβολο της Χαλκηδόνας.

          Ο Θεοδώρητος και ο Ίβας δεν εθίγηκαν προσωπικά, αφού είχαν καταδικάσει τον Νεστόριο και είχαν αποκατασταθεί στη Χαλκηδόνα. Η προσοχή του Ιουστινιανού υπήρξε προνοητική, γιατί χωρίς αυτή η Σχολή της Αντιόχειας θα είχε καταδικαστεί στο Σύμβολό της και η παράδοση θα είχε στερηθεί για πάντα της Αντιοχειανής ισορροπίας, από τον μεταθανάτιο θρίαμβο του Κυρίλλου.

          Το διάταγμα του Ιουστινιανού έγινε δεκτό με δισταγμό από τους Κωνσταντινουπόλεως Μηνά, Αλεξανδρείας Ζωίλο, Αντιοχείας Εφραίμ και Ιεροσολύμων Πέτρο, ενώ οι Δυτικοί αντέδρασαν, νομίζοντες ότι η καταδίκη των Τριών Κεφαλαίων μείωνε την αυθεντία της Συνόδου της Χαλκηδόνας. Αντίθετα, οι Αφρικανοί Επίσκοποι πίεζαν τον Ιουστινιανό να δημοσιεύσει το δεύτερο διάταγμα εναντίον των Τριών Κεφαλαίων. Οι Επίσκοποι της Δαλματίας και του Ιλλυρικού δεν ήθελαν να δεχθούν το διάταγμα και εκείνοι της Β. Αφρικής αναθεμάτισαν τον Πάπα Βιγίλιο για την προ και μετά τη Σύνοδο του 553 αξιοθρήνητη στάση του. Έτσι, ο πιο ανίσχυρος Πάπας συγκρούσθηκε με τον πιο ισχυρό Βυζαντινό Αυτοκράτορα. Ήταν ο Βιγίλιος, το δημιούργημα της Θεοδώρας.

          Το διάταγμα αυτό συντάχθηκε από τον ίδιο τον Ιουστινιανό και περιέχει κατά τον πιο εύγλωττο τρόπο την αυστηρή Κυρίλλεια ερμηνεία του Χαλκηδόνιου όρου. Έχει τον τύπο μακράς θεολογικής μελέτης (καθότι ο Ιουστινιανός θεολογούσε) με τον τίτλο: Confessio rectae fidei Justiniani imperatoris adversus tria capitula. Ο Ιουστινιανός βέβαια ήταν Ρωμαίος, αλλά έπαιζε διπλό παιχνίδι, έτσι στη Νουβία π.χ. στάλθηκαν δυο Χριστιανικές αποστολές, εν αγνοία δήθεν εκατέρωθεν. Η επίσημη αποστολή προήρχετο από τον Ιουστινιανό, ενώ η Μονοφυσιτική από τη Θεοδώρα, η οποία πρόσφερε καταφύγιο στ’ Ανάκτορα της Κων/πολης στον Αντιοχείας Σεβήρο. Σ’ αυτή την Ομολογία Πίστεως (το διάταγμα) που απευθυνόταν σ’ όλη την Εκκλησία, ο Ιουστινιανός περιέγραψε το πρόγραμμα της επερχόμενης μεγάλης Συνόδου του 553.

          Το πρώτο διάταγμα του Ιουστινιανού (543), κήρυξε ανάθεμα εναντίον των Τριών Κεφαλαίων, δηλ. το πρόσωπο του Μοψουεστίας Θεόδωρου, τα συγγράμματα του Κύρου Θεοδώρητου που στρέφονται κατά του Κυρίλλου Αλεξανδρείας και της Συνόδου της Εφέσου (431) και την επιστολή του Εδέσσης Ίβα προς τον Μάρη τον Πέρση.

          Ο Μοψουεστίας Θεόδωρος πέθανε σε κοινωνία με την Εκκλησία. Την ατμόσφαιρα κατά του Θεόδωρου δημιούργησαν δύο πρόσωπα, ο Καισαρείας της Καππαδοκίας Θεόδωρος Ασκιδάς (537), αντίπαλος των κλασσικών Αντιοχειανών και ο θεολόγος Λεόντιος ο Βυζάντιος, αντίπαλος των Νεστοριανών και Ευτυχιανών. Ειδικά ο τελευταίος (του οποίου τα θεολογικά γραπτά επηρέασαν τον Ιουστινιανό) προπαρασκεύασε το κλίμα για την καταδίκη του. Αντίθετα, ο Καισαρείας Θεόδωρος, ενώ ήταν θερμός οπαδός της Χαλκηδόνας, συμπαθούσε τους Μονοφυσίτες.

          Ο Κύρου Θεοδώρητος (+ 458) ήταν ο τελευταίος και πιο πεπαιδευμένος μεταξύ των Αντιοχειανών, σεβόμενος τον Μοψουεστίας Θεόδωρο ως δάσκαλό του. Αποκαλούσε τα δώδεκα αναθέματα και τη διδασκαλία του αγίου Κυρίλλου «αίρεση» και δεν απεδέχετο την εκθρόνιση του Νεστόριου από τη Σύνοδο της Εφέσου (431).

          Η Ε΄ Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε το 553 στην Κωνσταντινούπολη από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό. Πρόεδρος της Συνόδου ήταν ο Πατριάρχης ΚΠόλεως Ευτύχιος και παρόντες 165 θεοφόροι Πατέρες, μεταξύ των οποίων οι Πατριάρχες Αλεξανδρείας Απολλινάριος, Αντιοχείας Δομνίνος, τρεις Επίσκοποι ως αντιπρόσωποι του Πατριάρχου Ιεροσολύμων Ευστόχιου, οκτώ Επίσκοποι από τη Β. Αφρική, ουδείς από τη Ρώμη, διότι ο Πάπας Βιγίλιος δεν ήθελε να συγκρουστεί με τους Δυτικούς Επισκόπους, που ήταν αντίθετοι με την καταδίκη των Τριών Κεφαλαίων. Πλην όμως παρευρέθησαν από το κλίμα του Πατριαρχείου Ρώμης οι Ηρακλείας Πελαγονίας, Τύνιδος, Βυζακίου, Γορτύνης, Ρόδου, Τιπάσων, Κουϊκούλου, Χαλκίδος, Όββης, Ζαττάρων, Αμφιπόλεως, Μιλεύης, Αυλώνος, Μεγάρων, Οπούντος, Αιγίου, Τήνου, Πορθμού, Κνίδου και Καρπάθου. Ο Ιουστινιανός δεν έλαβε μέρος στη Σύνοδο, ούτε παρέστησαν αντιπρόσωποί του και έτσι η Σύνοδος εργάστηκε τελείως ανεξάρτητα από πολιτικούς εκπροσώπους. Η Σύνοδος εκτός της καταδίκης των Τριών Κεφαλαίων, αναθεμάτισε το πρόσωπο και τα συγγράμματα του Ωριγένη, καθώς και τα συγγράμματα Δίδυμου και Ευάγριου. Επίσης καθήρεσε τον Πάπα Βιγίλιο, τον οποίον αποκατέστησε ο Ιουστινιανός, όταν το επόμενο έτος υπέγραψε τα πρακτικά της Συνόδου και τον απέστειλε στη Ρώμη, καθ’ όδόν όμως απεβίωσε. Τα πρακτικά της Συνόδου και τις αποφάσεις της ανεγνώρισε και ο διάδοχος του Βιγίλιου Πελάγιος Α΄, ως και οι μετά από αυτόν Πάπες.

          Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να παρατεθούν οι επεμβάσεις του Ιουστινιανού προς τον θρόνο της Ρώμης, που σχετίζονται με την πολιτική την οποία σχεδίαζε, καθώς και οι παραχωρήσεις του προς την Εκκλησία της Ρώμης. Έτσι, έχουμε αρχικά την καθαίρεση του Πάπα Σιλβέριου. Με εντολή Ιουστινιανού, ο στρατηγός Βελισάριος επιχείρησε να πείσει τον Πάπα Σιλβέριο να υπογράψει ομολογία πίστεως, στην οποία διατυπώνονταν παραχωρήσεις στο μονοφυσιτικό δόγμα. Αν ο Σιλβέριος υπέγραφε, θα έχανε την εμπιστοσύνη των πολιτών της Ρώμης. Διέβλεψε όμως την παγίδα (ο Σιλβέριος) και αρνήθηκε. Τελικά, στις 27 Μαρτίου 538 ο Βελισάριος κάλεσε σε ακρόαση τον Πάπα, τον καθήρεσε, τον έκειρε μοναχό και τον έστειλε με πλοίο στην Ανατολή. Μία βδομάδα αργότερα ο Διάκονος Βιγίλιος, μέλος συγκλητικού γένους της Ρώμης, ο οποίος είχε ζήσει πολλά χρόνια στην ΚΠολη, χειροτονήθηκε Πάπας παρά την αντίθεση του κλήρου και των πολιτών. Στην έκθεση των γεγονότων αυτών ο Προκόπιος υπογραμμίζει έντονα την προσωπική εχθρότητα της Θεοδώρας κατά του Σιλβέριου και την επιρροή της Αντωνίνας (συζύγου του Βελισάριου) επί του Βελισάριου (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. Ζ΄, σελ. 176).

          Οι παραχωρήσεις του Ιουστινιανού στην Παπική Εκκλησία ήταν: α/ ο αναθεματισμός του Ακακίου….. β/ η παραδοχή του δόγματος εξουσίας της Εκκλησίας της Ρώμης, γ/ η συγκατάνευση ότι η Ορθόδοξη Πίστη διατηρείται πάντα απαραβίαστη από την Ρωμαϊκή Εκκλησία, δ/ η επικύρωση όλων των προηγουμένων αποφάσεων της Ρωμαϊκής Επισκοπής, ε/ η υπόσχεση, ότι δεν θα μνημονεύονται στη Λειτουργία, αυτοί που η Εκκλησία της Ρώμης καταδίκασε. (Ιστορία, ως ανωτέρω, σελ. 415). Αξίζει επίσης να γίνει λόγος για την επιστολή του Ιουστινιανού στον Πάπα  Ρώμης Ιωάννη Β΄, που θεωρείται ενδεικτική της αποδοχής εκ μέρους του Αυτοκράτορος της προτεραιότητας της Παπικής Εκκλησίας. Στην αρχή της επιστολής αυτής, ο Ιουστινιανός με κατάλληλα λόγια προσφωνεί τον Πάπα ως αρχηγό όλων των Εκκλησιών και αναφέρει ότι πάντα τον ενημερώνει για τα εκκλησιαστικά θέματα….. και υπέγραψε λίβελλο με τον οποίον εξέφραζε σεβασμό στην Παπική Ἐδρα. (Ιστορία……….σελ. 416). Κατόπιν όμως ζητεί από τον Πάπα να επικυρώσει τη θεοπασχιτική φράση. Μόνο έτσι θα διατηρηθεί η ενότητα των Εκκλησιών, μόλις οι Επίσκοποι πληροφορηθούν την επικύρωσή της από τον Πάπα……….. Ίδια πολιτική ακολούθησε ο Ιουστινιανός και απέναντι του Πάπα Αγαπητού Α΄ (535-536), που βρισκόταν τότε στην ΚΠολη (και ο οποίος όπως και ο Ιωάννης Β΄, είχε επικυρώσει τη θεοπασχιτική φράση του Αυτοκράτορος). Με εντολή του Αγαπητού απέπεμψε από το θρόνο της ΚΠολης τον Πατριάρχη Άνθιμο και υπέγραψε λίβελο με τον οποίο εξέφραζε σεβασμό στην Παπική Έδρα (σελ. 416).

          Δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει επίσης, ότι ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α΄ κατοχύρωσε νομοθετικά το πρωτείο του Πάπα Ρώμης, με την 131^η Νεαρά του: «Σύμφωνα με απόφαση των τεσσάρων Συνόδων, ορίζουμε όπως, ο άγιος Πάπας της αρχαίας Ρώμης να είναι πρώτος από τους Επισκόπους και ο αγιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως και Νέας Ρώμης να είναι δεύτερος». Ο νόμος δηλώνει, ότι ο Πάπας Ρώμης είναι πρώτος από τους Επισκόπους και όχι πρώτος μεταξύ ίσων Επισκόπων ή ότι έχει τα πρεσβεία τιμής σύμφωνα με τον γ΄ της Β΄ και τον κη΄ της Δ΄. Ο Ιουστινιανός υπερέβη κάθε όριο όταν το 545 δημοσίευσε αυτή τη Νεαρά, με την οποία αναγνώριζε το πρωτείο του Επισκόπου Ρώμης, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση της Εκκλησίας της Β. Αφρικής (Μητροπολίτη Πισιδίας Μεθόδιου, Έλληνες και Λατίνοι, σελ. 70). Επίσης, ο Ιουστινιάνειος Κώδικας καταγράφει (Ι,Ι): «Θέλουμε να δούμε όλους τους λαούς που βρίσκονται υπό την τακτική δικαιοδοσία μας, να ζουν στην πίστη την οποία ο άγιος Απόστολος Πέτρος μετέδωσε στους Ρωμαίους ποντίφηκες…..».

          Η Σύνοδος είχε κατεύθυνση προς την άποψη, ότι ο άγιος Κύριλλος δεν έκανε διάκριση μεταξύ φύσεως και υποστάσεως. Ο Χριστός είναι μια σύνθετη υπόσταση. Το ίδιο είχε ειπεί και ο Αντιοχείας Σεβήρος. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο Ιουστινιανός αναγνωρίζει τη διάκριση μεταξύ φύσης και υπόστασης, ακολουθόντας πιστά την Χαλκηδόνα, αλλά κάνει και σημαντικές παραχωρήσεις στους Μονοφυσίτες. Ειδικά, αποδέχεται ότι οι φύσεις του Χριστού δύνανται να διακριθούν: «λόγω μόνω και θεωρία ου μεν αυτών των πραγμάτων έχει την διαίρεσιν». Ακριβώς με την ίδια έννοια ο Σεβήρος δέχθηκε «τις δυο φύσεις τη θεωρία».

          Πρώτα απ’ όλα η αυτοκρατορική ομολογία πίστεως διακηρύσσει την εσωτερική Ορθοδοξία της Κυρίλλειας διδασκαλίας. Μετά από σύντομη έκθεση της Χριστολογίας των δυο φύσεων, ο Αυτοκράτορας προχωρεί: «Ενώ ομολογούμε αυτές τις διδασκαλίες, αποδεχόμαστε την έκφραση του αγίου Κυρίλλου, ο οποίος είπε ότι υπάρχει μια μόνο φύση σεσαρκωμένη του Θεού Λόγου..... γιατί όταν ο Πατήρ μίλησε χρησιμοποίησε τη λέξη φύση αντί της λέξης υπόσταση».

          Μολονότι οι Πατέρες της Συνόδου δεν είχαν την ευκαιρία για εμβριθείς μελέτες, αφού είχαν να προσέξουν το ενδιαφέρον της Εκκλησίας γύρω από τα αυτοκρατορικά διατάγματα, αποδέχθηκαν και ενέκριναν ένα σπουδαίο δογματικό έργο και μια σπουδαία θρησκευτική πολιτική. Παράλληλα, έφεραν μια ισορροπία μεταξύ Ανατολής και Δύσεως στις εκκλησιαστικές υποθέσεις. Κατά κάποια έννοια, το κτύπημα που έδωσε η Δύση στην Ανατολή κατά την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο, αποκρούσθηκε όπως τούτο γίνεται σε θέματα δόγματος. Η Ρώμη έδωσε τον τύπο των δυο φύσεων στην Ανατολή, αλλ’ εκατό χρόνια αργότερα η Ανατολή υπαγόρευσε στη Δύση κατά ποιό τρόπο αυτός ο τύπος θα έπρεπε να γίνει κατανοητός, μια ερμηνεία αυτού, η οποία κατ’ ουδένα τρόπο αντιστοιχούσε προς την ακριβή διατύπωση του όρου. Η Ανατολή κατά την εποχή αυτή εκπροσωπούσε την Εκκλησία.

          Η θρησκευτική πολιτική του Ιουστινιανού απέβλεπε στην αποδοχή από τους Μονοφυσίτες της Χαλκηδόνας, με την επικράτηση εκ νέου της πλήρους αυθεντίας του Κυρίλλου μεταξύ των Χαλκηδόνιων. Με αυτούς τους όρους το μόνο μέσο να κάνει και τις δυο πλευρές να δεχθούν την ένωση στην πίστη, ήταν να πείσει αυτούς να αναγνωρίσουν, ότι η διαφορά μεταξύ Κυρίλλου και Χαλκηδόνας ήταν κυρίως προφορική. Το 553, αυτή η πολιτική επιβεβαιωνόταν από την καταδίκη αυτών οι οποίοι, όντες ήδη νεκροί, δεν μπορούσαν να αμυνθούν, αλλά τα συγγράμματά τους αντιπροσώπευαν ένα σοβαρό εμπόδιο στον τελικό θρίαμβο της Αλεξανδρινής θεολογίας. Η Αντιοχειανή θεολογία απορρίφθηκε.

          Υπό την επίδραση του Καισαρείας Θεόδωρου, μάλλον πολιτικού παρά θεολόγου, οι Αλεξανδρινοί εκδικήθηκαν την ήττα που υπέστησαν δέκα χρόνια ενωρίτερα, όταν ο Ιουστινιανός αποφάνθηκε εναντίον των Ωριγενιστών. Εκείνο όμως το οποίο είναι μεγαλύτερης σημασίας είναι, ότι κατά την διάρκεια της μακράς ιστορίας της αντιπαλότητας μεταξύ της σκέψης των Σχολών Αλεξάνδρειας και Αντιόχειας, οι Αντιοχιανοί είχαν τώρα να υποστούν το μεγαλύτερό τους κτύπημα· η διδασκαλία τους καταδικάσθηκε από μια Οικουμενική Σύνοδο.

          Η πολιτική του Ιουστινιανού προσπάθησε να γεφυρώσει τη Δυτική με την Αιγυπτοσυριακή δογματική. Για χάρη της Δύσης, ο Αυτοκράτορας ενέμεινε στο Σύμβολο της Χαλκηδόνας, αλλά προς χάριν των Μονοφυσιτών δέχθηκε τον θεοπασχιτικό τύπο, δηλ. ότι «ο Θεός υπέφερε εν σαρκί» και την απόρριψη των Τριών Κεφαλαίων. Όλες αυτές οι προσπάθειες του Ιουστινιανού απέβλεπαν στην επιθυμία της Εκκλησίας να απομακρυνθεί από την αυστηρή προσήλωση στη Σύνοδο της Χαλκηδόνας και να αντιμετωπίσει το θέμα της ένωσης με τους Αντιχαλκηδόνιους.

          Η Ε΄ Οικουμενική Σύνοδος εξέδωσε 14 αναθέματα εναντίον των Τριών κΚφαλαίων, υπονοούσα την Κυρίλλεια διδασκαλία ως προς την Χριστολογία της Ανατολικής Εκκλησίας. Από Ορθόδοξη πλευρά είναι μια νίκη της αληθινής παράδοσης της Εκκλησίας, η οποία ερμήνευσε τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Αλεξάνδρειας. Η Σύνοδος επανειλημμένα επιμένει στην υποστατική ένωση και ότι υπάρχει μια υπόσταση και ένα πρόσωπο, όπως η Σύνοδος της Χαλκηδόνας ομολόγησε μια υπόσταση του Κυρίου. Η ένωση του Λόγου με τη σάρκα εμψυχώθηκε με μια λογική και νοήμονα ψυχή σύμφωνα με τη σύνθεση ή σύμφωνα με την υπόσταση: «αλλ’ ουχ ομολογεί (τις) την ένωσιν του Θεού Λόγου προς σάρκα εμψυχωμένην ψυχή λογική και νοερά^. κατά σύνθεσιν, ήγουν καθ’ υπόστασιν γεγενήσθαι, καθώς οι άγιοι Πατέρες εδίδαξαν^. και δια τούτο μιαν αυτού την υπόστασιν, ο εστιν ο Κύριος Ιησούς Χριστός, εις της Αγίας Τριάδος».

          Η Σύνοδος κατέστησε σαφές, ότι με τη λέξη ένωση εννοούσαν όχι τη σχετική ένωση των οπαδών Θεόδωρου και Νεστόριου, οι οποίοι έχαιραν χαράν αγαλλιάσεως «διαιρούντες» (τον ένα Χριστό), ούτε την ένωση σύμφωνα με τη σύγχυση των οπαδών των ασεβών Απολλιναρίου και Ευτυχή. Όπως βεβαιώνει σε άλλο ανάθεμα, μάλλον εκ της θείας και ανθρώπινης φύσεως έλαβε χώρα η υποστατική ένωση, ένας Χριστός απαρτίσθηκε. Πρέπει πράγματι να ομολογηθεί, ότι Ένας από την Αγία Τριάδα έγινε άνθρωπος και εσταυρώθη εν σαρκί και υπό την προϋπόθεση ότι ο όρος φύση ελήφθη με την έννοια της υπόστασης, τότε μόνο μπορεί να μιλήσει περί «μιάς σεσαρκωμένης φύσεως του θείου Λόγου».

          Έτσι, έχοντες υπόψη ότι η ομολογία της μιάς υπόστασης του Ιησού Χριστού στον όρο της Χαλκηδόνας εννοούσε τη διδασκαλία της υποστατικής ένωσης και έχοντας υπόψη - όταν γινότανε κατάλληλα αντιληπτό - τον τύπο «μία σεσαρκωμένη φύσις του θείου Λόγου» ήταν σε πλήρη αρμονία με τη Χαλκηδόνια διακήρυξη της πίστης, η Σύνοδος δύναται να λεχθεί ότι επικύρωσε αυτό που ήδη είχε διδαχθεί από πρωϊμότερους υπερασπιστές αυτής της διακήρυξης, είτε ήταν νέο-Αλεξανδρινοί ή υποστηρικτές της διδασκαλίας της Σχολής της Αντιόχειας.

          Είναι εμφανές ότι η Σύνοδος κατέστησε δική της ολόκληρη τη Χριστολογία του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας, η οποία στηρίζεται στην προαίσθηση ότι ο Σωτήρας Χριστός ηδύνατο να είναι Ένας μόνο και αυτός ο Ένας είναι Θεός. Για να εκτιμηθεί αυτό πλήρως, είναι πάντοτε αναγκαίο ν’ αποκαλυφθεί αυτή η σωτηριολογική διάσταση της Αλεξανδρινής θεολογίας, η οποία στην περίπτωση των Αθανασίου και Κυρίλλου, δεν ήταν καθόλου μια θεωρία, αλλά μια επιβεβαίωση ενός βιβλικού γεγονότος, ότι ο Θεός δύναται να σώσει.

          Αναγνωρίζεται, ότι η χειρονομία της Συνόδου μέχρις ενός σημείου ικανοποίησε τους Μονοφυσίτες, αλλά δεν έλυσε το πρόβλημα, ούτε αποσόβησε την κρίση. Μερικοί Χαλκηδόνιοι δεν ήταν ευτυχείς με τα αποτελέσματα και πολλοί μη Χαλκηδόνιοι δεν ήταν ακόμη πεπεισμένοι για την Ορθοδοξία της Χαλκηδόνιας διδασκαλίας.   

          Οι αποφάσεις της Συνόδου δεν μπορούν να εκτιμηθούν σωστά, εάν δεν μελετήσει κανείς προσεκτικά την πολιτική του Ιουστινιανού, ο οποίος ήταν ένας δυναμικός Αυτοκράτορας και σπουδαίος θεολόγος. Αποκαλείται Διοκλητιανός της θεολογικής επιστήμης και Κωνσταντίνος του σχολαστικισμού. Η πολιτική του ήταν η αυστηρή συνέχιση της Χαλκηδόνας, δυτικού προσανατολισμού, με σκοπό τη συμφιλίωση των Μονοφυσιτών με τους Ορθόδοξους. Δεν αγνοούσε τα θρησκευτικά αισθήματα της πλειοψηφίας, αλλά συσχέτιζε τη Χαλκηδόνια στάση προς το Ελληνικό πνεύμα, γι’ αυτό έκλεισε τη φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών, αλλά και εκείνες της Αλεξάνδρειας και της Αντιόχειας.

          Οι αυτοκράτορες Μαρκιανός και Πουλχερία με την υποταγή τους στον Πάπα Λέοντα, ο Ιουστινιανός με την εχθρική στάση του προς το ελληνικό πνεύμα και ο Ηράκλειος με τη στάση του έναντι των Μονοφυσιτών στη Μ. Ανατολή, συνέβαλαν στην παρακμή του ελληνικού πνεύματος και γενικότερα της ελληνικής ακτινοβολίας, αλλά και στη συρρίκνωση του Βυζαντίου. Πάντως η Σύνοδος, μολονότι δεν αποτελεί το τελικό συμπέρασμα της Χριστολογίας (γιατί είναι μόνο η μια φάση της), προχώρησε περισσότερο ακόμη προς τις Αντιχαλκηδόνιες «Εκκλησίες».

          Ο Ιουστινιανός το 547 είχε ουσιαστικά απαγάγει από την Ρώμη τον Παπα Βιγίλιο και τον είχε εγκαταστήσει στην ΚΠολη ήδη για μια 7ετία! Η σύλληψη έγινε στις 22.11.545 μετά τη Θ. Λειτουργία στο ναό της αγίας Καικιλίας και μεταφέρθηκε με πλοίο στην ΚΠολη τον Ιαν. 547. Η Θεοδώρα δεν έπαψε να πιέζει τον Βιγίλιο να αναγνωρίσει τον αιρετικό Άνθιμο, αλλά ο θάνατός της στις 12.6.548 απάλλαξε τον Βιγίλιο από την υποχρέωση αυτή. Ο Αυτοκράτορας πίεζε αφόρητα τον Βιγίλιο, αλλά αυτός δεν συνηγορούσε στην καταδίκη των Τριών κΚφαλαίων. Το Μάϊο του 553 ο Πάπας Βιγίλιος (που παρέμενε στην Κωνσταντινούπολη), έστειλε στον Ιουστινιανό το Constitutum, το οποίο δεν έγινε δεκτό από τον Αυτοκράτορα. Σ’ αυτό ο Βιγίλιος προσπάθησε να δώσει μια συμβιβαστική λύση στο πρόβλημα των Τριών Κεφαλαίων, καταδικάζοντας εξήντα σημεία από τα συγγράμματα του Μοψουεστίας Θεόδωρου, αρνούμενος να καταδικάσει προσωπικά τον ίδιο, αφού είχε αποθάνει εν κοινωνία με την Εκκλησία. Αρνήθηκε επίσης την καταδίκη των άλλων δυο, θεωρώντας ότι μια τέτοια ενέργεια θα παραβίαζε την αυθεντία της Συνόδου της Χαλκηδόνας. Η Σύνοδος ενημερώθηκε για το κείμενο αυτό, αλλά δεν το έλαβε υπόψη της.

          Ο Ιουστινιανός, σε μια έκρηξη οργής ίσως, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τη βία, για να αναγκάσει τον Βιγίλιο να δεχτεί τις αποφάσεις της Συνόδου. Έτσι, απόσπασμα της ανακτορικής φρουράς υπό την ηγεσία του Πραίτορα των Δήμων στάλθηκε στην εκκλησία (του αγίου Πέτρου της ΚΠολης), με την εντολή να συλλάβει τον Πάπα (Βιγίλιο) και τους διαφωνούντες Επισκόπους. Ακολούθησε συμπλοκή, κατά την οποία μερικοί Επίσκοποι τραυματίσθηκαν. Ο Πραίτορας διέταξε τους άνδρες του να αποσπάσουν δια της βίας τον Βιγίλιο από την Αγία Τράπεζα, όπου είχε προσπέσει. Καθώς τον έσερναν από τα πόδια και τα γένια, η Τράπεζα ανατράπηκε και λίγο έλειψε να συντρίψει τον Πάπα…..Τελικά ο Πραίτορας αναγκάσθηκε να αποχωρήσει με τους άνδρες του, αφήνοντας τον Πάπα και τους Επισκόπους, καταπονημένους αλλά απτόητους, κύριους της Εκκλησίας. (Ιστορία……….σελ. 197).

          Εννέα μήνες αργότερα ο Βιγίλιος αποδέχτηκε την καταδίκη των Τριών Κεφαλαίων με το δεύτερο Constitutum του 554. Παρ’ όλον, ότι η Σύνοδος τον είχε καθαιρέσει, ο Ιουστινιανός τον αποκατέστησε στο θρόνο της Ρώμης! Καθ’ οδόν προς την Ιταλία πέθανε στη Σικελία. Ο Ρωμαίος αντιπρόσωπος στην Κωνσταντινούπολη (δηλ. ο Αποκρισάριος του Πάπα) Διάκονος Πελάγιος ήταν και αυτός εναντίον της καταδίκης των Τριών Κεφαλαίων. Καταδικάστηκε σε απομόνωση σε μοναστήρι, οπότε άλλαξε γνώμη και υποστήριξε την καταδίκη. Ο Ιουστινιανός θεώρησε, ότι ήταν το καταλληλότερο πρόσωπο για την εισαγωγή των αποφάσεων της Συνόδου στην Ιταλία.

          Με την βοήθεια του Ιουστινιανού και ειδικά του στρατηγού Ναρσή, επάρχου της Ρώμης, «εξελέγη» διάδοχος του Βιγίλιου, ως Πάπας Πελάγιος Α΄. Οι Επίσκοποι της Ρώμης αρνήθηκαν να τον χειροτονήσουν και αναγκάστηκε να αναζητήσει Επισκόπους εκτός Ρώμης προς τούτο. Τελικά χειροτονήθηκε, αλλά με μεγάλη δυσκολία μπόρεσε να ασκήσει τα καθήκοντά του. Απειλήθηκε σχίσμα στη Βόρειο Ιταλία που χωρίσθηκε από τη Ρώμη και τούτο διήρκεσε σε ορισμένες επαρχίες μέχρι το 689, δηλ. για 135 χρόνια!.

          Ο Ιουστινιανός προσπάθησε απεγνωσμένα να φέρει τους Μονοφυσίτες στην Εκκλησία, πολλές φορές κάνοντας έκπτωση στην πίστη. Το 564 έκανε άλλη μια παραχώρηση και αυτή ήτανε η έκδοση ενός νέου διατάγματος σχετικά με τον «αφθαρτοδοκητισμό», αλλά δεν έγινε τούτο δεκτό από την Εκκλησία. Η διδασκαλία του «αφθαρτοδοκητισμού» εμφανίσθηκε στην Αίγυπτο το 518 και επέμενε στο ότι η ανθρώπινη φύση του Χριστού ήταν ήδη από τη γέννησή του «άφθαρτος», αλλά τέτοια διδασκαλία οδηγούσε στην αμφιβολία για το πραγματικό πάθος του Χριστού. Οι Πατέρες έλεγαν, ότι η ανθρώπινη φύση του Χριστού ήταν κατ’ οικονομίαν της σωτηρίας φθαρτή, αλλά με την ανάσταση κατέστη άφθαρτη.

          Ο σκοπός του Ιουστινιανού απέτυχε. Οι Μονοφυσίτες επέμειναν στις θέσεις και απόψεις τους. Οι Αντιχαλκηδόνιοι είχαν αποπροσανατολιστεί από τους ηγέτες τους και δεν επιθυμούσαν στα σοβαρά να ενωθούν με την Εκκλησία, οργανώθηκαν δε σε χωριστό σώμα, που παραμένει μέχρι σήμερα χωρισμένο από την Ορθόδοξη Εκκλησία. 

          Η Σύνοδος έλυσε και το θέμα του μετά θάνατον αναθεματισμού, όπου στα πρακτικά της καταγράφεται: «Ανεγνώσθησαν ακόμη και διάφοραι επιστολαί του ιεράς μνήμης Αυγουστίνου, όστις διέπρεπε μεταξύ των Επισκόπων της Αφρικής. Εις αυτάς είναι ολοφάνερο ότι οι αιρετικοί πρέπει να αναθεματίζονται και μετά το θάνατό τους. Ανάλογον παράδοσιν εφύλαττον και οι λοιποί σεβασμιότατοι Επίσκοποι της Αφρικής. Αλλά και η αγία Εκκλησία της Ρώμης ανεθεμάτισεν Επισκόπους της και μετά το θάνατό τους, παρ’ ότι κατά το διάστημα της ζωής τους δεν είχον κατηγορηθεί δια τίποτε. Και όλα αυτά τα επιβεβαιούν τα παρ’ ημίν τηρούμενα Αρχεία».

          Πρακτικά της Συνόδου σώθηκαν μόνο στη Λατινική γλώσσα. Η Εκκλησία εορτάζει την Ε΄ Οικουμενική στις 25 Ιουλίου.

            ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ Ε΄ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ

                             ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 553

Α΄. Ει τις ουχ ομολογεί Πατρός και Υιού και αγίου Πνεύματος μίαν φύσιν, ήτοι ουσίαν, μίαν τε δύναμιν και εξουσίαν, Τριάδα ομοούσιον, μίαν θεότητα εν τρισίν υποστάσεων, ήγουν προσώποις, προσκυνουμένην, ο τοιούτος ανάθεμα έστω. Εις γαρ Θεός και πατήρ, εξ ου τα πάντα, και εις Κύριος Ιησούς Χριστός, δι’ ου τα πάντα, και εν πνεύμα άγιον, εν ω τα πάντα.

Β΄. Ει τις ουχ ομολογεί, του Θεού Λόγου είναι τας δυο γεννήσεις, την τε προ αιώνων εκ του Πατρός αχρόνως και ασωμάτως, την τε επ’ εσχάτων των ημερών, του αυτού κατελθόντος εκ των ουρανών, και σαρκωθέντος εκ της αγίας ενδόξου Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, και γεννηθέντος εξ αυτής, ο τοιούτος ανάθεμα έστω.

Γ΄. Ει τις λέγει, άλλον είναι του Θεού Λόγου τον θαυματουργήσαντα και άλλον τον Χριστόν τον παθόντα, ή τον Θεόν Λόγον συνείναι λέγει τω Χριστώ γεννωμένω εκ γυναικός, ή εν αυτώ είναι ως άλλον εν άλλω, αλλ’ ουχ ένα και τον αυτόν Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, τον του Θεού Λόγον, σαρκωθέντα και ενανθρωπήσαντα, και του αυτού τα τε θαύματα και τα πάθη άπερ εκουσίως υπέμεινε σαρκί, ο τοιούτος ανάθεμα έστω.

Δ΄. Ει τις λέγει κατά χάριν ή κατά ενέργειαν ή κατά ισοτιμίαν ή κατά αυθεντίαν ή αναφοράν ή σχέσιν ή δύναμιν την ένωσιν του Θεού Λόγου προς άνθρωπον γεγενήσθαι^. ή κατά ευδοκίαν, ως αρεσθέντος του Θεού Λόγου του ανθρώπου, από του ευ και καλώς δόξαι αυτώ περί αυτού, καθώς Θεόδωρος μαινόμενος λέγει^. ή κατά ομωνυμίαν, καθ’ ην οι Νεστοριανοί τον Θεόν Λόγον Ιησούν και Χριστόν καλούντες, και τον άνθρωπον κεχωρισμένως Χριστόν και υιόν ονομάζοντες, και δυο πρόσωπα προφανώς λέγοντες, κατά μόνην την προσηγορίαν και τιμήν και αξίαν και προσκύνησιν, και εν πρόσωπον και ένα Χριστόν υποκρίνονται λέγειν^. αλλ’ ουχ ομολογεί την ένωσιν του Θεού Λόγου προς σάρκα εμψυχωμένην ψυχή λογική και νοερά κατά σύνθεσιν ήγουν καθ’ υπόστασιν γεγενήσθαι, καθώς οι άγιοι Πατέρες εδίδαξαν, και δια τούτο μίαν αυτού την υπόστασιν, ό εστίν ο Κύριος Ιησούς Χριστός, εις της αγίας Τριάδος, ο τοιούτος ανάθεμα έστω. Πολυτρόπως γαρ νοουμένης της ενώσεως, οι μεν τη ασεβεία Απολλιναρίου και Ευτυχούς ακολουθούντες, τω αφανισμώ των συνελθόντων προκειμένου, την κατά σύγχυσιν την ένωσιν πρεσβεύουσιν^. οι δε τα Θεοδώρου και Νεστορίου φρονούντες, τη διαιρέσει χαίροντες, σχετικήν την ένωσιν επεισάγουσαν. Ή μέντοι αγίαν του θεού Εκκλησίαν, εκατέρας αιρέσεως την ασέβειαν αποβαλλομένη, την ένωσιν του Θεού Λόγου προς την σάρκα κατά σύνθεσιν ομολογεί, όπερ εστί καθ’ υπόστασιν. Η γαρ κατά σύνθεσιν ένωσις, επί του κατά Χριστόν μυστηρίου ου μόνον ασύγχυτα τα συνελθόντα διαφυλάττει, αλλ’ ουδέ διαίρεσιν επιδέχεται.

Ε΄. Ει τις μίαν υπόστασιν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού ούτως εκλαμβάνει, ως επιδεχομένην πολλών υποστάσεων σημασίαν, και δια τούτου εισάγειν επιχειρεί επί του κατά Χριστόν μυστηρίου δυο υποστάσεις, ήτοι δυο πρόσωπα, και των παρ’ αυτού εισαγομένων δυο προσώπων εν πρόσωπον λέγει κατά αξίαν και τιμήν και προσκύνησιν, καθάπερ Θεόδωρος και Νεστόριος μαινόμενοι συνεγράψαντο, και συκοφαντεί την αγίαν εν Χαλκηδόνι σύνοδον, ως κατά ταύτην την ασεβή έννοιαν χρησαμένην τω της μιάς υποστάσεως ρήματι^. αλλά μη ομολογεί τον του Θεού Λόγον σαρκί καθ’ υπόστασιν ενωθήναι, και δια τούτο μίαν αυτού την υπόστασιν, ήτοι εν πρόσωπον, ούτως τε και την αγίαν εν Χαλκηδόνι σύνοδον μίαν υπόστασιν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού ομολογήσαι, ο τοιούτος ανάθεμα έστω. Ούτε γαρ προσθήκην προσώπου, ήγουν υποστάσεως, επεδέξατο η αγία Τριάς και σαρκωθέντος του ενός της αγίας Τριάδος Θεού Λόγου.

ΣΤ΄. Ει τις καταχρηστικώς, αλλ’ ουκ αληθώς Θεοτόκον λέγει την αγίαν ένδοξον αειπάρθενον Μαρίαν ή κατά αναφοράν, ως ανθρώπου ψιλού γεννηθέντος, αλλ’ ουχί του Θεού Λόγου σαρκωθέντος εξ αυτής, αναφερομένης δε κατ’ εκείνους της του ανθρώπου γεννήσεως επί τον Θεόν Λόγον, ως συνόντα τω ανθρώπω γεννωμένω και συκοφαντεί την αγίαν εν Χαλκηδόνι σύνοδον, ως κατά ταύτην την ασεβή επινοηθείσαν παρά Θεοδώρου έννοιαν Θεοτόκον την παρθένον ειπούσαν^. ή ει τις ανθρωποτόκον αυτήν καλεί ή χριστοτόκον, ως του Χριστού μη όντος Θεού, αλλά μη κυρίως και κατά αλήθειαν Θεοτόκον αυτήν ομολογεί, δια το προ των αιώνων εκ του πατρός γεννηθέντα Θεόν Λόγον επ’ εσχάτων των ημερών εξ αυτής σαρκωθήναι, ούτω τε ευσεβώς και την αγίαν εν Χαλκηδόνι σύνοδον Θεοτόκον αυτήν ομολογήσαι, ο τοιούτος ανάθεμα έστω.

Ζ΄. Ει τις εν δυο φύσεσιν λέγων, μη ως εν θεότητι και ανθρωπότητι τον ένα Κύριον Ιησούν Χριστόν γνωρίζεσθαι ομολογεί, ίνα δια τούτο σημάνη την διαφοράν των φύσεων, εξ ων ασυγχύτως η άφραστος ένωσις γέγονε, ούτε του Λόγου εις την της σαρκός μεταποιηθέντος φύσιν, ούτε της σαρκός προς την του Λόγου φύσιν μεταχωρησάσης (μένει γαρ εκάτερον, όπερ εστί τη φύσει, και γενομένης της ενώσεως καθ’ υπόστασιν), αλλ’ επί διαιρέσει τη ανά μέρος την τοιαύτην λαμβάνει φωνήν επί του κατά Χριστόν μυστηρίου^. ή τον αριθμόν των φύσεων ομολογών επί του αυτού ενός Κυρίου ημών Ιησού Χριστού του Θεού Λόγου σαρκωθέντος, μη τη θεωρία μόνη την διαφοράν τούτων λαμβάνει, εξ ων και συνετέθη, ουκ αναιρουμένην δια την ένωσιν (εις γαρ εξ αμφοίν, και δι’ ενός αμφότερα), αλλ’ επί τούτω κέχρηται τω αριθμώ, ως κεχωρισμένας και ιδιοϋποστάτους έχει τας φύσεις, ο τοιούτος ανάθεμα έστω. 

Η΄. Ει τις εκ δυο φύσεων, θεότητος και ανθρωπότητος, ομολογών την ένωσιν γεγενήσθαι, ή μιαν φύσιν του Θεού Λόγου σεσαρκωμένην λέγων, μη ούτως αυτά λαμβάνη, καθάπερ και οι άγιοι πατέρες εδίδαξαν, ότι εκ της θείας φύσεως και της ανθρωπίνης της ενώσεως καθ’ υπόστασιν γενομένης εις Χριστός απετελέσθη, αλλ’ εκ της τοιούτων φωνών μίαν φύσιν, ήτοι ουσίαν, θεότητος και σαρκός του Χριστού εισάγειν επιχειρεί, ο τοιούτος ανάθεμα έστω.

Καθ’ υπόστασιν γαρ λέγοντες τον μονογενή Λόγον ηνώσθαι, ουκ ανάχυσίν τινα την εις αλλήλας των φύσεων πεπράχθαι φαμέν, μενούσης δε μάλλον εκατέρας όπερ εστίν, ηνώσθαι σαρκί νοούμεν τον Λόγον. Διό και είς εστιν ο Χριστός, Θεός και άνθρωπος, ο αυτός ομούσιος τω Πατρί κατά την θεότητα και ομοούσιος ημίν ο αυτός κατά την ανθρωπότητα^. επίσης γαρ και τους ανά μέρος διαιρούντας, ήτοι τέμνοντας, και τους συγχέοντας το της θείας οικονομίας μυστήριον του Χριστού, αποστρέφεται και αναθεματίζει η του Θεού Εκκλησία.

Θ΄. Ει τις προσκυνείσθαι εν δυσί φύσεσι λέγει τον Χριστόν, εξ ου δυο προσκυνήσεις εισάγονται, ιδία τω Θεώ λόγω και ιδία τω ανθρώπω ή ει τις επί αναιρέσει της σαρκός, ή επί συγχύσει της θεότητος και της ανθρωπότητος, ή μίαν φύσιν ήγουν ουσίαν των συνελθόντων τερατευόμενος, ούτως προσκυνεί τον Χριστόν, αλλ’ ουχί μια προσκυνήσει τον Θεόν Λόγον σαρκωθέντα μετά της ιδίας αυτού σαρκός προσκυνεί, καθάπερ η του Θεού Εκκλησία παρέλαβεν εξ αρχής, ο τοιούτος ανάθεμα έστω.

Ι΄. Ει τις ουχ ομολογεί τον εσταυρωμένον σαρκί Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν είναι αληθινόν και κύριον της δόξης και ένα της αγίας Τριάδος, ο τοιούτος ανάθεμα έστω,

ΙΑ΄. Ει τις μη αναθεματίζει Άρειον, Ευνόμιον, Μακεδόνιον, Απολλινάριον, Νεστόριον, Ευτυχέα και Ωριγένην, μετά των ασεβών αυτών συγγραμμάτων, και τους άλλους πάντας αιρετικούς τους κατακριθέντας και αναθεματισθέντας υπό της αγίας καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας και των προειρημένων αιρετικών φρονήσαντας ή φρονούντας και μέχρι τέλους τη οικεία ασεβεία εμμείναντας, ο τοιούτος ανάθεμα έστω.

ΙΒ΄. Ει τις αντιποιείται Θεοδώρου του ασεβούς και Μοψουεστίας, του ειπόντος άλλον είναι τον Θεόν Λόγον και άλλον τον Χριστόν, υπό παθών ψυχής και των της σαρκός επιθυμιών ενοχλούμενον και των χειρόνων κατά μικρόν χωριζόμενον, και ούτως εκ προκοπής έργων βελτιωθέντα και εκ πολιτείας άμωμον καταστάντα, ως ψιλόν άνθρωπον βαπτισθήναι εις όνομα Πατρός και Υιού και αγίου Πνεύματος και δια του βαπτίσματος την χάριν του αγίου Πνεύματος λαβείν και υιοθεσίας αξιωθήναι, και κατ’ ισότητα βασιλικής εικόνος εις πρόσωπον του Θεού Λόγου προσκυνήσθαι, και μετά την ανάστασιν άτρεπτον ταις εννοίαις και αναμάρτητον παντελώς γενέσθαι. Και πάλιν ειρηκότος του αυτού ασεβούς Θεοδώρου, την ένωσιν του Θεού Λόγου προς τον Χριστόν τοιαύτην γεγενήσθαι, οίαν ο απόστολος επί ανδρός και γυναικός «έσονται οι δυο εις σάρκα μίαν». Και, προς ταις άλλαις αναριθμήτοις αυτού βλασφημίαις, τολμήσαντος ειπείν, ότι μετά την ανάστασιν εμφυσήσας ο Κύριος τοις μαθηταίς και ειπών «λάβετε Πνεύμα άγιον», ου δέδωκεν αυτοίς Πνεύμα άγιον, αλλά σχήματι μόνον ενεφύσησεν. Ούτος δε και την ομολογίαν του Θωμά, την επί τη ψηλαφήσει των χειρών και της πλευράς του Κυρίου μετά την ανάστασιν, το «ο Κύριός μου και ο Θεός μου», είπε μη ειρήσθαι περί του Χριστού παρά του Θωμά, αλλ’ επί τω παραδόξω της αναστάσεως εκπλαγέντα τον Θωμάν υμνήσαι τον Θεόν τον εγείραντα τον Χριστόν. Το δε χείρον, και εν τη των Πράξεων των αποστόλων γενομένη παρ’ αυτού δήθεν ερμηνεία, συγκρίνων ο αυτός Θεόδωρος τον Χριστόν Πλάτωνι και Μανιχαίω και Επικούρω και Μαρκίωνι, λέγει, ότι ώσπερ εκείνων έκαστος ευράμενος οικείον δόγμα τους αυτώ μαθητεύσαντας πεποίηκε καλείσθαι Πλατωνικούς και Μανιχαίους και Επικουρείους και Μαρκιωνιστάς, τον όμοιον τρόπον και του Χριστού ευραμένου δόγμα, εξ αυτού χριστιανούς καλείσθαι. Ει τις τοίνυν αντιποιείται του ειρημένου ασεβεστάτου Θεοδώρου και των ασεβών αυτού συγγραμμάτων, εν οις τας τε ειρημένας και άλλας αναριθμήτους βλασφημίας εξέχεε κατά του μεγάλου Θεού και σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, αλλά μη αναθεματίζει αυτόν και τα ασεβή αυτού συγγράμματα, και πάντας τους δεχομένους ή και εκδικούντας αυτόν ή λέγοντας ορθοδόξως αυτόν εκθέσθαι, και τους γράψαντας υπέρ αυτού και των ασεβών αυτού συγγραμμάτων, και τους τα όμοια φρονούντας ή φρονήσαντας πώποτε και μέχρι τέλους εμμείναντας τη τοιαύτη αιρέσει, ανάθεμα έστω.  

ΙΓ΄. Ει τις αντιποιείται των ασεβών συγγραμμάτων Θεοδωρήτου, των κατά της αληθούς πίστεως και της εν Εφέσω πρώτης και αγίας συνόδου και του εν αγίοις Κυρίλλου και των δώδεκα αυτού κεφαλαίων, και πάντων ων συνεγράψατο υπέρ Θεοδώρου και Νεστορίου των δυσσεβών, και υπέρ άλλων των τα αυτά τοις προειρημένοις Θεοδώρω Νεστορίω φρονούντων και δεχομένων αυτούς και την αυτών ασέβειαν, και δι’ αυτών ασεβείς καλεί τους της Εκκλησίας διδασκάλους, τους καθ’ υπόστασιν την ένωσιν του θεού Λόγου φρονούντας και ομολογούντας, και είπερ ουκ αναθεματίζει τα ειρημένα ασεβή συγγράμματα, και τους τα όμοια τούτοις φρονήσαντας ή φρονούντας, και πάντας δε τους γράψαντας κατά της ορθής πίστεως ή του εν αγίοις Κυρίλλου και των δώδεκα αυτού κεφαλαίων και εν τη τοιαύτη ασεβεία τελευτήσαντας, ο τοιούτος ανάθεμα έστω. 

ΙΔ΄. Ει τις αντιποιείται της επιστολής της λεγομένης παρά Ίβα γεγράφθαι προς Μάρην τον Πέρσην, της αρνουμένης μεν τον Θεόν Λόγον εκ της αγίας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας σαρκωθέντας άνθρωπον γεγεννήσθαι, λεγούσης δε ψιλόν άνθρωπον εξ αυτής γεννηθήναι, ον ναόν αποκαλεί, ως άλλον είναι τον Θεόν Λόγον και άλλον τον άνθρωπον, και εν αγίοις Κύριλλον, την ορθήν των χριστιανών πίστιν κηρύξαντα, διαβαλλούσης ως αιρετικόν και ομοίως Απολλιναρίω τω δυσσεβεί γράψαντα, και μεμφομένης την εν Εφέσω πρώτην αγίαν σύνοδον, ως χωρίς κρίσεως και ζητήσεως Νεστόριον καθελούσαν, και τα δώδεκα κεφάλαια του εν αγίοις Κυρίλλου ασεβή και εναντία τη ορθή πίστει αποκαλεί η αυτή ασεβής επιστολή, και εκδίδει Θεόδωρον και Νεστόριον και τα ασεβή αυτών δόγματα και συγγράμματα^. ει τις τοίνυν της ειρημένης ασεβούς επιστολής αντιποιείται και μη αναθεματίζει αυτήν, και τους αντιποιουμένης αυτής και λέγοντας αυτήν ορθήν είναι ή μέρος αυτής, και γράψαντας και γράφοντας υπέρ αυτής ή των περιεχομένων αυτή ασεβείας ονόματι των αγίων πατέρων ή της αγίας εν Χαλκηδόνι συνόδου, και τούτοις μέχρι τέλους εμμείναντας, ο τοιούτος ανάθεμα έστω.

Τούτων τοίνυν ούτως ομολογηθέντων, α και παρελάβομεν εκ της της θείας Γραφής και της των αγίων Πατέρων διδασκαλίας και των ορισθέντων περί της μιάς και της αυτής πίστεως παρά των προειρημένων αγίων τεσσάρων Συνόδων, γενομένης δε και παρ’ ημών της επί της αιρετικοίς και της αυτών ασεβείας, προς γε και της των εκδικησάντων ή εκδικούντων τη οικεία πλάνη, κατακρίσεως, ει τις επιχειρήσοι εναντία τοις παρ’ ημών ευσεβώς διατυπωθείσι παραδούναι ή διδάξαι ή γράψαι, ει μεν επίσκοπος είη ή εν κλήρω αναφερόμενος, ο τοιούτος αλλότρια ιερέων και της εκκλησιαστικής καταστάσεως πράττων, γυμνωθήσεται της επισκοπής ή του κλήρου, ει δε μοναχός ή λαϊκός αναθεματισθήσεται.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.- Η Σύνοδος αναθεμάτισε το πρόσωπο και τα συγγράμματα του Μοψουεστίας Θεόδωρου, τα συγγράμματα του Κύρου Θεοδώρητου κατά του Κυρίλλου και την επιστολή του Εδέσσης Ίβα προς Μάρη, αντίθετα με την απόφαση της Δ΄ Οικουμενικής, που έκανε τους ανωτέρω δεκτούς στη Σύνοδο αυτή. Με την απόφαση αυτή η Ε΄ ακύρωσε την απόφαση της Δ΄.

2.- Η Σύνοδος καταδίκασε το πρόσωπο και τα συγγράμματα του Ωριγένη. Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος αναθεματίζει τα συγγράμματα Ωριγένη: «..... μεθ’ ων και τα Ωριγένους, Ευαγρίου τε και Διδύμου μυθεύματα αναθεματίζομεν, ως και η εν Κωνσταντινουπόλει συγκροτηθείσα πέμπτη Σύνοδος». Παρατηρείται, ότι εδώ αναθεματίζονται τα συγγράμματα του Ωριγένη και όχι το πρόσωπό του. Επίσης, παρατηρείται, ότι έργα του Ωριγένη περιλαμβάνονται στην 1^η Φιλοκαλία των Μ. Βασιλείου κ΄ Γρηγορίου Θεολόγου.

3.- Η πολιτική εξουσία εκδίδει διατάγματα σε καθαρώς δογματικά θέματα και κατόπιν καλεί την Εκκλησία να τα επικυρώσει, άλλοτε επιτυχώς (καταδίκη των Τριών Κεφαλαίων), άλλοτε ανεπιτυχώς (Αφθαρτοδοκητισμός).

4.- Οι καταδικασθέντες από την Σύνοδο είχαν αποβιώσει σε κοινωνία με την Εκκλησία και δεν είχαν τη δυνατότητα να απολογηθούν και να υπερασπισθούν τον εαυτό τους και τη διδασκαλία τους.

5.- Η Σύνοδος αυτή θεωρήθηκε ως νίκη της Ανατολής έναντι της Δύσης, ενώ η Δ΄ ως νίκη της Δύσης έναντι της Ανατολής.

6.- Η αποκατάσταση του Πάπα Βιγίλιου στη θέση του, ως Πάπα της Ρώμης από τον Ιουστινιανό, παρ’ όλη την καθαίρεσή του από τη Σύνοδο, έγινε κατά παράβαση των Κανόνων της Εκκλησίας.

7.- Η επιλογή και εκλογή του Πελάγιου ως Πάπα της Ρώμης από τον Ιουστινιανό, κάθε άλλο σύμφωνη με τους Κανόνες της Εκκλησίας υπήρξε.

8.- Ο Ιουστινιανός, οπαδός των αιρέσεων του Μονοθελητισμού, Θεοπασχιτισμού και Αφθαρτοδοκητισμού, αναγνωρίσθηκε ως Άγιος από την Εκκλησία και η μνήμη του εορτάζεται στις 2 Αυγούστου.