Σάββατο, 23 Αυγούστου 2014

Ἱστορικό ἔκδοσης...ΚΑΝΟΝΑ...ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ, π. Δημ. Ἀθανασίου

          Με την έκδοση του Παρακλητικού Κανόνα στο Άγιο Πνεύμα, στην ελληνική υμνογραφική γλώσσα, κλείνει η ενότητα που αφορά την έκδοση  των  υμνογραφικών έργων του Αγίου Μαξίμου του Γραικού. Μια προσπάθεια, που είχε ξεκινήσει πριν αρκετά χρόνια ο μακαριστός  Αρτινός ιστορικός και ερευνητής Κώστας Τσιλιγιάννης. Υπενθυμίζουμε ότι ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός συνέθεσε τα εξής υμνογραφικά ποιήματα:
  1. Παρακλητικό Κανόνα στον Τίμιο Πρόδρομο.
  2. Ακολουθία στον Άγιο Έρασμο.
  3. Παρακλητικό Κανόνα στο Θείο και Προσκυνούμενο, Πανάγιο και Παράκλητο Πνεύμα.
           Η συγκεκριμένη όμως  έκδοση  του  Παρακλητικού Κανόνα  είναι ΜΟΝΑΔΙΚΗ και ως εκ τούτου ΙΣΤΟΡΙΚΗ για τους παρακάτω λόγους.
          Α. Είναι  ο μοναδικός Παρακλητικός Κανόνας προς το Πανάγιο Πνεύμα, που υπάρχει στην Εκκλησιαστική υμνογραφία.  Ο  Άγιος Μάξιμος  ο Γραικός είναι ο πρώτος που συνέθεσε, ως μοναχός στην Μονή Βατοπαιδίου, Παρακλητικό Κανόνα  στον Τίμιο Πρόδρομο, αλλά και  ο   πρώτος που συνέθεσε Παρακλητικό Κανόνα στο Πανάγιο Πνεύμα, ως έγκλειστος στη Μονή  Βολοκολάμσκ.
          Β. Το υμνογραφικό κείμενο  δίνεται για πρώτη φορά  στο Χριστεπώνυμο πλήρωμα στην Ελληνική Ορθόδοξη  υμνογραφική γλώσσα, για προσευχητική χρήση, μετά από 462 χρόνια από την σύνθεσή του στη Ρωσοσλαβονική.
          Γ. Περιλαμβάνει θεολογικό και φιλολογικό σχολιασμό του Κανόνα.
          Δ. Έχει τον Παρακλητικό Κανόνα σε δύο μορφές. Μία σε ήχο δ' και μία σε ήχο πλάγιο δ', του στυλ της Μικρής Παράκλησης, για να είναι πιο  προσιτό το κείμενο στο χριστεπώνυμο πλήρωμα. Έτσι δημιουργήθηκαν και παρουσιάζονται και νέα τροπάρια στον Άγιο Μάξιμο.
          Ε. Για πρώτη φορά δημοσιεύονται Χαιρετισμοί στον Άγιο Μάξιμο τον Γραικό.
 
         Οι δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε στην Έκδοση και η αντιμετώπισή τους.
         Η προσπάθεια έκδοσης του Κανόνα ξεκίνησε στα τέλη του 2012. Οι κυριότερες δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε ήταν.
         Α. Η εύρεση εξειδικευμένου μεταφραστικού Κέντρου, για τη μετάφραση  του κειμένου από τη Ρωσοσλαβονική γλώσσα, στην Νεοελληνική γλώσσα.
         Β. Η εύρεση Υμνογράφου, ο οποίος θα αποδεχόταν τη σύνθεση υμνογραφικού κειμένου με βάση τη μετάφραση του Κανόνα.
          Γ. Ο έλεγχος των κειμένων (νεοελληνικού και  υμνογραφικού κειμένου).
         Αφήσαμε τα θέματα αυτά στις πρεσβείες και στην πρόνοια του Αγίου, του οποίου η παρουσία ήταν εμφανέστατη σε όλη μας την προσπάθεια, ιδιαίτερα δε από το Μάρτιο του 2014 μέχρι την έκδοση του Κανόνα (Αύγουστος 2014).
          Το πρόβλημα της  εύρεσης εξειδικευμένου Μεταφραστικού Κέντρου λύθηκε σχετικά νωρίς. Έτσι  το Φεβρουάριο του 2013 είχαμε στα χέρια μας τη μετάφραση του Κανόνα από τη Ρωσοσλαβονική γλώσσα  στην Νεοελληνική. Δημοσιεύτηκε δε στο Ιστολόγιο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ, για πρώτη φορά θεολογικός σχολιασμός  του Κανόνα.
          Παράλληλα άρχισε και η έρευνά μας για Υμνογράφο. Στη διάρκεια αυτής της προσπάθειας μας υποδείχτηκε να γίνει ο έλεγχος της μετάφρασης. Έτσι, «προνοία»  του Οσίου Μαξίμου και «προτάσει» Υμνογράφου της των Αλεξανδρέων Εκκλησίας, ήρθαμε σε επαφή με τον Μητροπολίτη Κυρήνης κ.κ.Αθανάσιο, Έξαρχο του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στη Μόσχα. Ο συγκεκριμένος Μητροπολίτης, με ειδικές σπουδές στη Βυζαντινή Υμνογραφία και ποίηση, έχει ιδιαίτερη ευλάβεια στον Άγιο Μάξιμο το Γραικό και αποδέχτηκε με μεγάλη χαρά και προθυμία τον έλεγχο της μετάφρασης. Αυτό έγινε σε συνεργασία του Σεβασμιοτάτου με Ελληνιστές Ρώσους καθηγητές. Έτσι τελικά το καλοκαίρι του 2013 περιήλθε στα χέρια μας, μετά από το σχετικό  έλεγχο, το μεταφρασμένο κείμενο. Οπότε έπρεπε να βρεθεί ο Υμνογράφος εκείνος  που θα αναλάμβανε την μεταφορά του Κανόνα από τη Νεοελληνική στην Ορθόδοξη υμνογραφική γλώσσα. Αυτό όμως το γεγονός, δημιουργούσε δυσκολίες πολλές στους Υμνογράφους, γιατί τους έβαζε όρια και περιορισμούς. Έπρεπε να μεταφέρουν  υμνογραφικά τη θεολογική γλώσσα  και να αποδώσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματα  ενός Αγίου της Εκκλησίας μας.
 
          Η επιλογή του Υμνογράφου
          Τον Καθηγητή και Υμνογράφο κ.Αντώνιο Μάρκου τον γνωρίζαμε από τις δραστηριότητες του Αγιολογικού Κέντρου «΄Οσιος Συμεών ο Μεταφραστής». Ιδιαίτερα γνωρίζαμε  τη συγγραφική  και υμνογραφική  δραστηριότητα του κ. Καθηγητή  για τους Ρώσους Αγίους, τις θαυματουργικές εικόνες της Θεοτόκου στη Ρωσία κ.α. Επίσης η ενασχόλησή μας  με τους  Ηπειρώτες Νεομάρτυρες μας έφερε σε επαφή με τον άγνωστο Νεομάρτυρα Άγιο Νικόλαο τον εξ Ιωαννίνων, ο οποίος μαρτύρησε στη Σόφια και του οποίου την Ακολουθία συνέθεσε ο κ.Μάρκου. (Συμπεριλαμβάνεται δε η συγκεκριμένη Ακολουθία στην εκδοθείσα διπλωματική εργασία του Αρχιμανδριτου του Οικουμενικού θρόνου π. Θωμά Ανδρέου,  με τίτλο ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ. Ο  Πανοσιολογιότατος  συγγραφέας   αφιερώνει την εργασία του   στον  Παναγιότατο  Οικουμενικό  Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο  και  εκείνος  επιδαψιλεύει  τις  ευχές  του προς  το συγγραφέα,  διά  δύο  Πατριαρχικών  Γραμμάτων, τα  οποία  δημοσιεύονται  εισαγωγικά).
          Βρισκόμαστε στον Μάρτιο του 2014. Η μέχρι τότε έρευνα για Υμνογράφο ήταν άκαρπη.Τα υμνογραφικά κείμενα του κ. Καθηγητή προς την Παναγία και ιδιαίτερα ο  Παρακλητικό Κανόνας της Παναγίας του Καζάν, τον οποίο διαβάζαμε εκείνο τον καιρό, μας οδήγησαν στην απόφαση  να προτείνουμε την ανάθεση της εργασίας  μεταφοράς του Κανόνα από τη Νεοελληνική γλώσσα στην Ορθόδοξη υμνογραφική, στο συγκεκριμένο Υμνογράφο. Ο κ. Καθηγητής αποδέχτηκε με μεγάλη χαρά την πρότασή μας και έτσι ξεκίνησε η νέα φάση της εργασίας, που ήταν και η πιό δύσκολη, λόγω της πρωτοτυπίας του εγχειρήματος. Όμως, η Θεομητορική μεσιτεία και προστασία  της Παναγίας του Καζάν, καθώς και η πρόνοια  του Αγίου,  διέλυσαν κάθε εμπόδιο και κάθε δυσκολία που παρουσιαζόταν. Έτσι ο κ. Καθηγητής μας παρέδωσε τον Μάϊο του 2014 ολοκληρωμένο το έργο σε δύο Κανόνες. Ένα στον δ' ήχο και ένα στον πλάγιο δ'. Μικρό δείγμα εργασίας του Υμνογράφου δημοσιεύουμε στη συνέχεια:
          Ρωσικό Πρότυπο.
          Αυτός, που με το μάννα έθρεψε τον Ισραήλ στην έρημο παλιά και τη ψυχή μου, Δέσποτα, γέμισε με το Πνεύμα το Πανάγιο, για να Σε υπηρετώ θεάρεστα πάντοτε.
         Ἦχος πλ. δ’. Ὑγράν  διοδεύσας.
           θρέψας τῷ μάννᾳ τόν Ἰσραήλ,* ἐν  ἐρήμῳ  πάλαι,* Σύ νῦν πλήρωσον  τήν ἐμήν*  ψυχήν, Δέσποτα, Πνεύματος Ἁγίου,* ἵν’ εὐαρέστως θεραπεύω Σοι πάντοτε.
          Ρωσικό πρότυπο.
        Την σωτηρία μου από τα καταστροφικά πάθη και πνεύματα που συνεχώς βασανίζουν την ψυχή μου  σε Σένα, παμμακάριστε Παράκλητε, σαν Θεό επαφίω.
         Δόξα Σοι, ὁ  Θεός  ἡμῶν, δόξα  Σοι.
        Νενίκημαι, Παράκλητε Ἀγαθέ,* ὑπό  τῶν  πνευμάτων*  καί παθῶν τῶν  ὀδυνηρῶν,* ἅτινα  κολάζουσι ψυχήν  μου·* ἡ  σωτηρία  μου ὁ Θεός, Σοί ἀφίημι.
         Ρωσικό πρότυπο.
        Από τη δίνη των κάθε είδους άνομων λογισμών σκοτισμένος πικρά, Σε παρακαλώ να με απαλλάξεις από τη θέληση της καταστροφικής αυτής ασθένειας.
        Δόξα Σοι, ὁ  Θεός  ἡμῶν, δόξα  Σοι.
       σκότισμαι  τῇ δίνῃ  τῶν  λογισμῶν* τῶν τῆς ἀνομίας* και νῦν πτῶμα κεῖμαι οἰκτρόν·* ὅθεν ἱκετεύω Σε  ρυσθῆναι* τῆς  ἀσθενείας  αὐτῆς ἥ  κατέχει  με.
 
       Ο έλεγχος των υμνογραφημάτων έγινε από το Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Κυθήρων κ. κ. Σεραφείμ, που είναι και ο ίδιος Υμνογράφος. Ο μουσικολογικός έλεγχος και οι αντίστοιχες διορθώσεις έγιναν από το Μουσικοδιδάσκαλο κ. Γ. Χρονόπουλο.
       Και τέλος το εισαγωγικό σημείωμα, που αναφέρεται στο βίο και την πολιτεία του Οσίου Μαξίμου του Γραικού ανέλαβε, μετά από πρότασή μας, ο κ. Βλάσιος Σαββίδης, Ομότιμος Καθηγητής του Ca.S.University της Σχολής Ἑλληνικών Σπουδών, της έδρας της Κλασσικής Φιλολογίας.
 
          Την έκδοση  του βιβλίου ανέλαβε ο Εκδοτικός Οίκος ΣΤΑΜΟΥΛΗ, που έχει και την αποκλειστική διάθεση των αντιτύπων.
          Βιβλιοπωλεία: Αθήνα: Ἀβέρωφ 2, τ.κ. 10433, τηλ.: 2105238305, fax: 2105238959.
          Πειραιάς: Καραολή & Δημητρίου 87, τ.κ. 18534, τηλ.: 2104227504, fax: 2104227577.
          Email: info@stamoulis.gr
          Έτσι ολοκληρώθηκε η προσπάθεια της Ά Έκδοσης του Παρακλητικού Κανόνα στο Θείο και Προσκυνούμενο, Πανάγιο και Παράκλητο Πνεύμα του Αγίου Μαξίμου του Γραικού.
        Το βιβλίο κατοχυρώθηκε ΙSΒΝ: 978-960-93-6214-6  στην Εθνική Βιβλιοθήκη και έχουν κατατεθεί αντίτυπα στα σπουδαστήρια Θεολογικών, Εκκλησιαστικών  και Φιλολογικών  Σχολών.
 
          Μία αξιοσημείωτη λεπτομέρεια.
        Αρχικός μας σκοπός ήταν να συμπεριλάβουμε στο βιβλίο ολόκληρο το κείμενο στη Ρωσοσλαβονική γλώσσα. Η έρευνά μας έδειξε ότι το κείμενο αυτό βρίσκεται σε βιβλίο στην Ιερά Μονή Χιλανδαρίου στο Άγιο Όρος.
         Την 29η Απριλίου 2014 υποβάλαμε στην Ιερά Μονή αίτηση, με την οποία ζητούσαμε να μας παραχωρηθεί είτε σε φωτοτυπική είτε σε ηλεκτρονική μορφή το κείμενο του συγκεκριμένου Κανόνα, προκειμένου να εξασφαλίσουμε καλύτερη ανάλυση για να χρησιμοποιηθεί στην Έκδοση. Στις 26 Ιουνίου η Μονή μας ενημέρωσε ότι: «….το συγκεκριμένο κείμενο δεν υπάρχει στον κατάλογο της βιβλιοθήκης της Μονής. Ένα αντίγραφο του κειμένου (προσωπικό) υπήρχε σε κελλί μοναχού Σ. (αναφέρεται το όνομά του) και αυτό κάηκε μαζί με το κελλί του στη μεγάλη πυρκαγιά του 2004..».
         Έτσι αναγκαστήκαμε να δημοσιεύσουμε μόνο ένα μικρό μέρος του Κανόνα, επειδή η μορφή του Κανόνα που είχαμε στα χέρια μας δεν εξασφάλιζε καλή ανάλυση για έκδοση ολόκληρου του κειμένου. Ήδη όμως εξασφαλίσαμε από ρωσικές πηγές ολόκληρο τον Κανόνα σε ηλεκτρονική μορφή και θα χρησιμοποιηθεί σε μελλοντική έκδοση.
 
Στίχοι·
 
 Εὐχαῖς Μαξίμου θεράποντος Σῆς δόξης,*
δόξης οὐρανίου τοῖς  δούλοις Σου παράσχου,*
Παράκλητε Ἀγαθέ· Πατρός τοῦ Προανάρχου,*
Υἱοῦ τε Συνανάρχου, ἐν ᾯ ἐπαναπαύει,*
Σύνθρονε, Ὁμοούσιε καί  Ὁμόδοξε Θεότης
Κόπον τόν ἐλάχιστον δέχου ἀντί πταισμάτων*
λῦτρον, Ἀγαθέ, τάλαινος  Ἀντωνίου·*
Δημήτριον θύτην δέ, οἰκογενεῖς  αὐτοῦ τε,*
σκέπε  καί  διάσωζε τῶν προσβολῶν Βελίαρ·*
οὗτος γάρ ἔσχεν φωτισμόν, τόν παρά Σοῦ, ποιῆσαι*
τήνδε  τήν  ἀνασύνθεσιν, Κανόνος πρός  Σήν Χάριν.
 
          Πρεσβείαις τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Μαξίμου τοῦ Γραικοῦ, Παράκλητε Ἀγαθέ, φώτισον ἡμᾶς τῷ φωτί Σου. Ἀμήν.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου